{"id":245,"date":"2021-10-25T15:19:37","date_gmt":"2021-10-25T15:19:37","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/?p=245"},"modified":"2021-10-25T16:06:13","modified_gmt":"2021-10-25T16:06:13","slug":"hemu-zmanen-kurdi-ji-proto-kurdi-ten-u-proto-kurdi-3770-sali-ye","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/?p=245","title":{"rendered":"\u201cHem\u00fb zman\u00ean Kurd\u00ee ji Proto-Kurd\u00ee t\u00ean \u00fb Proto-Kurd\u00ee 3770 sal\u00ee ye\u201d"},"content":{"rendered":"<p>72 b\u00eerneb\u00fbn hejmar 81<br \/>\n<strong>Beyhan\u00ee \u015eah\u00een keng\u00ea \u00fb \u00e7awan dest bi nivis\u00eena kurd\u00ee kir?<\/strong><br \/>\n\u2013 Di destp\u00eaka sal\u00ean 1990an da min bi gi\u015ft\u00ee bala xwa day\u00ee b\u00fb zman\u00ea kurd\u00ee. V\u00ea<br \/>\nmijul\u00eeya min bi v\u00ee haw\u00ee heta sala 1995an berdewam kir\u00ee b\u00fb. Pa\u015f\u00ea di sala 1995an da<br \/>\nmin li ba Zangeha Z\u00fcrich\u00ea (Sw\u00eesre), li ba Prof. Dr. George Eugene Dunkel \u00fb p\u00eara<br \/>\nj\u00ee degal Prof. Dr. Michael Janda dest bi xwandina be\u015fa \u201cZmannas\u00eeya H\u00eend\u00ee-Ewrup\u00ee<br \/>\nYa R\u00fbber\u00eehevkirin\u00ea\u201d, du sal pa\u015f\u00ea j\u00ee min di sala 1997an da li ba Zangeha Bern\u00ea<br \/>\n(Sw\u00eesre), ligel Prof. Dr. Roland Bielmeier dest bi be\u015fa \u201cF\u00eelolojiya H\u00eend\u00ee-\u00ceran\u00ee\u2019y\u00ea\u201d kir<br \/>\n(Indoiranische Philologie).<br \/>\n<strong>Te di v\u00ea navber\u00ea de xebat\u00ean xwa y\u00ean li ser ziman\u00ea kurd\u00ee dan berdewam kirin yan na?<\/strong><br \/>\n\u2013 Her\u00ea, ji w\u00ea gav\u00ea \u00fb p\u00ea da min ligel xwandina xwa d\u00eesan dest bi \u201cB\u00eajenas\u00eeya Zman\u00ea<br \/>\nKurd\u00ee Ya D\u00eerok\u00ee\u201d j\u00ee kir\u00ee b\u00fb. P\u00eara p\u00eara min dest bi berhevkirina meteryel\u00ean bingeh\u00een y\u00ean<br \/>\njibo b\u00eajenas\u00eeya zman\u00ea Kurd\u00ee kir. Min digel b\u00eajeya Kurd\u00ee ya sereke d\u00eesan peyv\u00ean ku di<br \/>\nzman\u00ean din y\u00ean H\u00eend\u00ee-Ewrup\u00ee da p\u00ea va gir\u00eaday\u00ee b\u00fbn, yan j\u00ee heman pey\u00eev b\u00fbn, b\u00eay\u00ee ku<br \/>\nligor\u00ee hoy\u00ean zmannas\u00eey\u00ee z\u00eade p\u00ea ra mijul bibim, di bin peyva Kurd\u00ee ya sereke da tomar<br \/>\ndikirin. Di v\u00ea navber\u00ea da di nav van b\u00eest \u00fb \u015fe\u015f sal\u00ean buhur\u00ee da li ba min n\u00eazz\u00eek\u00ee \u00e7ar sed<br \/>\nr\u00fbpel meteryel hat\u00ee b\u00fbn ba hev. Her \u00e7end\u00een ev jibo min c\u00eey\u00ea dilxwa\u015f\u00eey\u00ea b\u00fby\u00ee bibe j\u00ee, l\u00ea li<br \/>\nh\u00eala din j\u00ee xeternak\u00eeya ku ez van meteryelan ligor\u00ee p\u00eevan\u00ean zmannas\u00eey\u00ee y\u00ean akadem\u00eek di<br \/>\nber \u00e7avan ra derbaz nekim, bi h\u00eav\u00eeya ku rojek\u00ea d\u00eesan l\u00ea vegerrim, hilo li \u015f\u00fbna xwe bih\u00ealim<br \/>\n\u00fb dest\u00ea xwa nedim\u00ea j\u00ee, hee\u2019b\u00fb. Ji pi\u015ft\u00ee van sal\u00ean d\u00fbr \u00fb dir\u00eaj ez careke din l\u00ea vegerr\u00eeyam \u00fb<br \/>\nbi wan meteryelan ra mij\u00fbl b\u00fbm. \u00db min mijar careke din ji nuh va di ber \u00e7avan ra derbaz<br \/>\nkir. L\u00ea axir di daw\u00eey\u00ea da, ji pi\u015ft\u00ee v\u00ea p\u00eavajoy\u00ea, di ser\u00ea min da birryara l\u00eakol\u00een \u00fb we\u015fandina<br \/>\nferhenga \u201cB\u00eajenas\u00eeya Zman\u00ea Kurd\u00ee Ya D\u00eerok\u00ee\u201d bi temam\u00ee c\u00eey\u00ea xwa girt.<br \/>\nHevkara me Mehtab \u00cedel\u00ee ji bo v\u00ea hejmar\u00ea hevpeyv\u00eenek bi Beyhan\u00ea \u015eah\u00een re kiriye:<br \/>\nD\u00eetin \u00fb gotin\u00ean w\u00ee y\u00ean li ser ziman\u00ea kurd\u00ee pirsiye. Ji ber v\u00ea yek\u00ea j\u00ee me destkar\u00ee di gotin<br \/>\n\u00fb ziman\u00ea Beyhan\u00ea \u015eah\u00een de nekirye. Bersiv\u00ean w\u00ee \u00e7awa b\u00fbne, me j\u00ee weng we\u015fandiye.<br \/>\nRed.<br \/>\n\u201cHem\u00fb zman\u00ean Kurd\u00ee ji Proto-Kurd\u00ee<br \/>\nt\u00ean \u00fb Proto-Kurd\u00ee 3770 sal\u00ee ye\u201d<br \/>\nHevpeyv\u00een: Mehtab \u00cedel\u00ee<br \/>\nb\u00eerneb\u00fbn hejmar 81 73<br \/>\n<strong>Tu dikar\u00ee ji me ra hindek\u00ee behsa naveroka ferhenga \u201cB\u00eajenas\u00eeya Zman\u00ea Kurd\u00ee Ya<\/strong><br \/>\n<strong>D\u00eerok\u00ee\u201d bik\u00ee?<\/strong><br \/>\n\u2013 Ferhenga \u201cB\u00eajenas\u00eeya Zman\u00ea Kurd\u00ee Ya D\u00eerok\u00ee\u201d ne ligor\u00ee r\u00eaza elfebaya zman\u00ea<br \/>\nKurd\u00ee ji t\u00eepa \u201ca\u201dy\u00ea dest p\u00ea dike \u00fb bi ya\u201cz\u201dy\u00ea j\u00ee bi daw\u00ee dibe. Her \u00e7end\u00een ev vegotin<br \/>\nwek\u00ee b\u00ea plan\u00ee xuya dike j\u00ee, l\u00ea ji ber \u00eemkan\u00ean hey\u00ee y\u00ean bi s\u00eenorkir\u00ee r\u00eeyeka mecbur\u00ee ye.<br \/>\n&#8211; Zaraveya\u201cKurd\u00eeya Kurmanc\u00eeya nuh\u201d ew\u00ea wek\u00ee zaraveya sereke were bir kar an\u00een.<br \/>\n&#8211; B\u00eajey\u00ean zman\u00ea Kurd\u00ee y\u00ean resen ew\u00ea bingeha v\u00ee kar\u00ee p\u00eak b\u2019\u00eenin, wm.:<br \/>\nbask, m\u00eeh, meh\u00een\/mey\u00een, h\u00eal, bij\u00ee\u015fk, de\u015ft, nahal, nim\u00eaj\/niv\u00eaj\/lim\u00eaj\/nim\u00ea, ke\u00e7,<br \/>\njin, j\u00ee\/j\u00een\/j\u00eeyan, ga, mange, xwang\/xu\u015fk\/xu\u00e7\/xweh, der\u00ee, mal, \u00e7av, \u00e7em, d\u00eetin: dib\u00een-<br \/>\ne, havitin: t-av\u00eaj-e, pez, \u015fivan, nav, ra\u015ft\u00fb hwd.<br \/>\n&#8211; Peyv\u00ean zman\u00ea Kurd\u00ee y\u00ean bingeh\u00een \u00fb resen ew\u00ea ten\u00ea ligor\u00ee rastniv\u00eesa\/<br \/>\nortoxref\u00eeya zman\u00ea kurd\u00ee, xronoloj\u00eeya d\u00eerok\u00ee \u00fb zmannas\u00eey\u00ee werin nivis\u00een, wm.:<br \/>\na\u015ft\u00ee (ne a\u015fit\u00ee\/a\u015fit\u00ee!), h\u00eal (ne al\u00ee), bend-ik(ne ben-ik!), parastin: di par\u00eaz-e (ne<br \/>\nparaztin!), ku\u015ftin: di-kuj-e (ne kujtin!), ezman\/esman\/asman (as\u00eeman!), her\u00ea (ne<br \/>\ner\u00ea!), hen\u00ee (ne en\u00ee!), peyv\/pey\u00eev (ne peyiv!), nahal (ne newal!), handa\/henda<br \/>\n(ne wenda!), d\u00eesan (ne d\u00eesa!), \u00e7awan\/\u00e7iton (ne \u00e7awa\/\u00e7ito!), h\u00easan(ne h\u00easa!),<br \/>\nkun (ne qun!), xwandin: di-xw\u00een-e (ne xwendin!), standin: di-st\u00een-e (ne stendin\/<br \/>\nsitendin!), str\u00een\/str\u00eeyan\/strandin: di-str\u00een-e (ne sitir\u00een\/sitir\u00eeyan\/sitirandin!), ra\u015ft<br \/>\n(ne rast!) \u00fb hwd.<br \/>\n&#8211; Peyv\u00ean ku di zaraveya Kurd\u00eeya Kurmanciya nuh da tunin, l\u00ea heger di zaravey\u00ean<br \/>\ndin da hey\u00ee bibin, ew\u00ea wek\u00ee b\u00eajey\u00ean sereke di ferheng\u00ea da \u015fun bigirin, wm.:<br \/>\nKukirdk\u00ee. dew n.\/dewe m. \u201cgund\u201d &lt;ku Kirdkiya kevin* dahyu &lt;proto-<br \/>\nKurd.*dasyu- (Avestiya kevindaxiiu-m. \u201cwelat\u201d, Avestiya ciwan. da\uab3chu-, dai\uab3chu-,<br \/>\ndaxiiu- \u201cwelat, ni\u015ftec\u00eey\u00ean welatek\u00ee, gel\/xelk\u201d &lt;arpa\u015f. *dasyu-, Farsiya kevin dahyum.\u201c<br \/>\nwelat, her\u00eam, dever\u201d, Farsiya nuh dih\u201c welat, gund\u201d, ved. dasyu-n. \u201cdijmin\u00ea<br \/>\nxwadeyan, dijmin, d\u00eav\/hefr\u00eed\/hut\u201d\u00fb hwd.).<br \/>\n&#8211; Peyv\u00ean ku ji zman\u00ean b\u00eeyan\u00ee ketine nav zaraveya Kurd\u00eeya Kurmanc\u00eeya nuh, ew\u00ea<br \/>\nwek\u00ee b\u00eajey\u00ean sereke di ferheng\u00ea da ney\u00ean bi c\u00ee kirin, li berevaj\u00ee v\u00ea li \u015funa wan (heger<br \/>\nheey\u00ee bibin) ew\u00ea heman b\u00eaje ji zman \u00fb zaravey\u00ean Kurd\u00ee y\u00ean din werin bi \u015fun kirin.<br \/>\nKurdiya Kirdk\u00ee. d\u00eas n. \u201cd\u00eewar\/d\u00eezar\u201d &lt; Kurdiya Kirdk\u00eeya kevin *daysa- (Avestiya<br \/>\nciwanda\u0113sa- n. \u201cn\u00ee\u015fan, \u015fan\u00ee, elamet\u201d&lt; Ariya pa\u015f\u00een *day\u0107a-&lt; H\u00eend\u00ee-Ewrup\u00ee *deyk-o-,<br \/>\nji kiryara *deyk-\u201cn\u00ee\u015fan day\u00een\u201d (pehl. uz-d\u0113s\u201cput\u201d&lt; Med\u00ee, ved. desa-\u201cher\u00eama c\u00eehan\u00ea,<br \/>\nc\u00ee, war, \u015fun, her\u00eam, dever\u201d \u00fb hwd.<br \/>\n<strong>74 b\u00eerneb\u00fbn hejmar 81<\/strong><br \/>\n&#8211; Peyv\u00ean zman\u00ean b\u00eeyan\u00ee y\u00ean ku pa\u015f\u00ea ketine nav zman\u00ea Kurd\u00ee, ew\u00ea ligor\u00ee giran\u00eeya<br \/>\nxwa ya di zman\u00ea Kurd\u00ee da di nav ferheng\u00ea da werin bi \u015fun kirin.<br \/>\nKurdiya Kurmanc\u00ee tofan&lt; \u00c7\u00een\u00eetai fung\u201cbay\u00ea mezin\u201d.<br \/>\nKurdiya Kurmanc\u00ee me\u015fk &lt;Aram\u00ee ma\u0161ka- \u201c\u00e7erm\u201d \u00fb hwd.<br \/>\n<strong>Di ferhenga te da hindek peyv\u00ean ku cuda hatine niv\u00ees\u00een bala min ki\u015fandin. Tu \u00ea<\/strong><br \/>\n<strong>ji me ra hindek\u00ee behsa sedem\u00ean wan bik\u00ee? M\u00eenak: Zman (ne ziman), hee\u2019b\u00fb (ne<\/strong><br \/>\n<strong>heb\u00fb), heey\u00eebibin (ne hebin), baa (ne ba), xwa (ne xwe) \u00fb hwd.<\/strong><br \/>\n\u2013 B\u00eaguman ev mijareke d\u00eerok\u00ee \u00fb fonoloj\u00eek e. Jiber ku ez form\u00ean van peyvan y\u00ean<br \/>\nkevin dizanim \u00fb her weha bi fonolojiya zman\u00ean Kurd\u00ee y\u00ean nuh bi hay im, loma<br \/>\nhewl didim ku te\u015fey\u00ean resen y\u00ean Kurd\u00ee bi kar b\u2019\u00eenim. Mixabin di v\u00ea sedsala dawiy\u00ea<br \/>\nda s\u00eestem\u00ean dagirker y\u00ean Tirk, Ereb \u00fb Farsan ziyaneke mezin dan zman\u00ea Kurd\u00ee.<br \/>\nHind\u00ee t\u00eakiliya Kurdan \u00fb zman\u00ea Kurd\u00ee g\u00eahi\u015ftiya asteke p\u00ear\u00fbp\u00ear\u00ee\u015fan. Div\u00eat r\u00ea li ber<br \/>\nv\u00ea t\u00eak\u00e7\u00fbn\u00ea were girtin. Te\u015fey\u00ean rast y\u00ean di nav devokan da div\u00eat werin zelal kirin,<br \/>\ndaku bila bikarin di nav zman\u00ea rojane da bikevin nav bazar\u00ea.<br \/>\n<strong>Ji bo te ziman \u00e7i ye? P\u00eevan\u00ean zim\u00ean \u00e7i ne? Keng\u00ea mirov dikare ji zimanek\u00ee ra b\u00eaje<\/strong><br \/>\n<strong>ew ziman e<\/strong>?<br \/>\n\u2013 Zman aleta her\u00ee esas\u00ee ya xwa \u00eefadekirin\u00ea ye. B\u00ea zman meriv hew dikare di v\u00ea asta<br \/>\nku em \u00eero t\u00ea da ne, bij\u00ee. Ruh\u00ee \u00fb ps\u00eekoloj\u00eek meriv hew dikare b\u00ea zman li ser<br \/>\ntendurustiyeke saxlem jiyana xwa bidom\u00eene. Zarok b\u00ea t\u00eakiliya axaftin\u00ee nikarin<br \/>\nbij\u00een, dimirin. Li ba mezinan j\u00ee eyn\u00ee pirsgir\u00eak\u00ean tendurustiy\u00ea rudidin.<br \/>\nZman aleteke biyoloj\u00eek \u00fb zind\u00ee ye. Ne meriv dikare b\u00ea zman bij\u00ee, ne j\u00ee zman dikare<br \/>\nb\u00ea axaftin bij\u00ee. Jibo ku zmanek ji tuneb\u00fbn\u00ea xelas bibe, div\u00eat meriv tekez bi w\u00ee zman\u00ee<br \/>\nbipey\u00eeve, ten\u00ea \u00fb ten\u00ea w\u00ee zman\u00ee di nav jiyana da bi kar b\u2019\u00eene. Li benda filan \u00fb b\u00eavan roj\u00ea<br \/>\nmay\u00een, seqetiyeke m\u00eajiy\u00ea ya eletew\u015f e, man\u00eepulesiyon\u00ean bi h\u00easab in.<br \/>\nHeger di zmanek\u00ee da li dor 1.500 peyvan \u00fb her weha gramereke w\u00ee zman\u00ee hee\u2019be,<br \/>\new wek\u00ee zmanek\u00ee serbixwa t\u00ea qeb\u00fbl kirin. Di nav tekst\u00ean hem\u00ee zmanan da sed heb peyv<br \/>\nji % 50 wan peyvan p\u00eak t\u00ean. Yan\u00ee gava meriv di nav her zman\u00ee da h\u00een\u00ee peyv\u00ean ku her\u00ee<br \/>\nz\u00eade t\u00ean bi karan\u00een dibe, dikare n\u00eeviy\u00ea hem\u00ee tekst\u00ean bi w\u00ee zman\u00ee fam bike.<br \/>\n<strong>Hinek peyv\u00ean bir\u00eaz \u015eah\u00een wek\u00ee rasttir dib\u00eene \u00fb di kurd\u00eeya Anatol\u00eeya nav\u00een da j\u00ee<\/strong><br \/>\n<strong>t\u00ean bikaran\u00een:<\/strong><br \/>\n<strong>b\u00eerneb\u00fbn hejmar 81 75<\/strong><br \/>\n<strong>\u2013 Baar (ne bihar), bendik (ne benik), \u00e7aku\u00e7 (ne bivir), dutin (ne dotin\/do\u015f\u00een), ezman<\/strong><br \/>\n<strong>(ne as\u00eeman), han\u00een (ne an\u00een), herd (ne erd), h\u00eal (ne al\u00ee), h\u00eero (ne \u00eero), ku\u015ftin (ne<\/strong><br \/>\n<strong>kujtin), narr\u00ee (ne na\u00e7\u00ee), n\u00eevan (ne m\u00eavan), standin (ne stendin), xwandin (ne xwendin).<\/strong><br \/>\n<strong>Tu \u00ea ji me ra hindek\u00ee behsa ziman\u00ea kurd\u00ee \u00fb d\u00eeroka w\u00ee bik\u00ee?<\/strong><br \/>\n\u2013 Zman\u00ea Kurd\u00ee ne ji zmanek\u00ee p\u00eak t\u00ea. Bi dehan zman\u00ea Kurd\u00ee hee ne. Kurd\u00ee hem\u00ee van<br \/>\nzmanan di nav xwa da dihew\u00eene. Hem\u00ee zman\u00ean Kurd\u00ee j\u00ee ji Proto-Kurd\u00ee t\u00ean. Proto-<br \/>\nKurd\u00ee teqabul\u00ee 1.750 sal\u00ean ber\u00ee m\u00eelad\u00ea dike. Em v\u00ea yek\u00ea dikarin bi al\u00eekariya<br \/>\nfonolojiya zman\u00ea Kurd\u00ee \u00fb zman\u00ean din y\u00ean Aryan\u00ee pesend bikin. Kurdiya kevin<br \/>\nteqabul\u00ee dema navbera 500 \u00fb 1.000 sal\u00ean m\u00eelad\u00ea dike, ango tu\u015f\u00ee serdema zman\u00ean<br \/>\nMed\u00ee dike.<br \/>\n<strong>Wek\u00ee zimannas (\u00eendocermen\u00eest \u00fb \u00eendo\u00eeranolog), tu dixwaz\u00ee li ser ziman\u00ea kurd\u00ee \u00e7i<\/strong><br \/>\n<strong>bib\u00eaj\u00ee? Tu rew\u015fa zim\u00ean ya niha di r\u00eaziman \u00fb standardb\u00fbn\u00ea da \u00e7awan dib\u00een\u00ee?<\/strong><br \/>\n\u2013 Zman\u00ea Kurd\u00ee zmanek\u00ee pirr bi h\u00eaz e, zeng\u00een e. L\u00ea mixabin Kurd ji v\u00ea zeng\u00een\u00eey\u00ea b\u00ea<br \/>\nhay in. Kurdan nekar\u00een C. Berdirxan j\u00ee fam bikin. B\u00eaguman Kurdan jiber nezaniy\u00ea<br \/>\nzirarek\u00ee mezin dan xwa \u00fb zman\u00ea xwa. Tev\u00ee ku haya kes\u00ee ji xususiyet\u00ean zman\u00ea Kurd\u00ee<br \/>\ntun e \u00fb tune b\u00fb j\u00ee, herkes\u00ee ligor\u00ee baweriya xwa \u201cserrastkirineke \u015fa\u015f\u201d kir, herkes\u00ee ji<br \/>\nh\u00ealek\u00ea va zirareke mezin daa zman\u00ea Kurd\u00ee. Herkes\u00ee xwa zmannas hesiband. Li<\/p>\n<p><strong>ciy\u00ea ku ti zmannasek tune be \u00fb herkes j\u00ee xwa zmannas bihesib\u00eene, ev ti\u015ftek\u00ee pirr<\/strong><br \/>\n<strong>normal \u00fb kambax e.<\/strong><br \/>\n<strong>Tu dikar\u00ee hindek\u00ee j\u00ee qala pirt\u00fbka xwa ya li ser \u201cNiv\u00eesar\u00ean Farsiya Kevin Y\u00ean Dariyus\u201d<\/strong><br \/>\n<strong>bik\u00ee? Te \u00e7ima xwest van niv\u00eesar\u00ean Dariyus werger\u00een\u00ee kurd\u00ee, armanca te p\u00ea \u00e7i b\u00fb?<\/strong><br \/>\n\u2013 Min ev niv\u00eesar jiber b\u00fbyer\u00ean d\u00eerok\u00ee y\u00ean di dema Medya\u2019y\u00ea da wergerrandin. Zilma<br \/>\nku doh hatiye kirin, \u00eero j\u00ee berdewam dike. Doh Dariyus r\u00eavabir\u00ean Kurdan li Hewler\u2019\u00ea<br \/>\nbi dar va kir\u00ee b\u00fb, \u00eero j\u00ee heman qetl\u00eeem di nav gund \u00fb bajar\u00ean Kurdan da berdewam<br \/>\ndikin. Div\u00eat Kurd v\u00ea yek\u00ea ti car\u00ee wek\u00ee qedera xwa qeb\u00fbl nekin. Kurdan heta h\u00eero<br \/>\ndest ji zman\u00ea xwa bernedan, loma h\u00een j\u00ee hee ne. L\u00ea rew\u015fa \u00eero ya zman\u00ee b\u00eabextiyeke<br \/>\nmezin ya Kurdan n\u00ee\u015fan dide.<br \/>\n<strong>Dar\u00eeyus 1. k\u00ee b\u00fb \u00fb jiyana w\u00ee \u00e7awa b\u00fb?<\/strong><br \/>\n\u2013 Dariyus bi xwa dib\u00eaje ew Fars b\u00fbye. L\u00ea nav\u00ea bav\u00ea w\u00ee (Vi\u0161taspa) bi Med\u00ee b\u00fb.<br \/>\n\u00c7ima? Em nikarin bi zelal\u00ee v\u00ea yek\u00ea veb\u00eajin. Gelo ev ten\u00ea tes\u00eera zman\u00ea Med\u00ee b\u00fb li ser<br \/>\nFarsan yan bi rast\u00ee j\u00ee ew berg\u00eel Med b\u00fb? Heta ku belgey\u00ean din peyda neb\u00fbne, meriv<br \/>\nhew dikare ti\u015ftek\u00ee bib\u00eaje, jixwa \u00e7i b\u00fbna w\u00ee ne gir\u00eeng e, kar\u00ea ku w\u00ee kiriye, gir\u00eeng e.<br \/>\nDi derbar\u00ea jiyana w\u00ee da em ti\u015ftan nizanin, hem\u00ee \u00eenformasiyon\u00ean d\u00eerok\u00ee y\u00ean<br \/>\nmewcud di nav wan niv\u00eesaran da hatine tomar kirin. H\u00ead\u00ee \u015f\u00eerovekirina wan j\u00ee li<br \/>\nbenda d\u00eeroknasan e.<br \/>\n*D\u00e0razava.us: xs\u00e0yaviya vazrka, xs\u00e0yaviya: xs\u00e0yaviy\u00e0n\u00e0m xs\u00e0yaviya dahyun\u00e0m,<br \/>\nxs\u00e0zaviya ahy\u00e0y\u00e0 bumiy\u00e0 Vist\u00e0spahy\u00e0 pu\u00e7a, Hax\u00e0manisiya.<br \/>\n\u201cEz im D\u00e0rayava.us, key\u00ea\/\u015fax\u00ea mezin, key\u00ea keyan, key\u00ea welatan, key\u00ea v\u00ea herd\u00ea,<br \/>\nlaw\u00ea Vist\u00e0spa, yek\u00ee Hax\u00e0manis.\u201d<br \/>\n*Vasn\u00e0 A.uramazd\u00e0ha adam xs\u00e0yaviya abavam.<br \/>\n\u201cLi ser niyaza\/daxwaza A\u00e7uramazd\u00e0 ez b\u00fbm key.\u00bb<br \/>\n<strong>Ew niv\u00eesar\u00ean Dariyus ten\u00ea bi fars\u00eeya kevin hatib\u00fbn niv\u00ees\u00een yan bandora ziman\u00ean<\/strong><br \/>\n<strong>din j\u00ee li ser w\u00ee heb\u00fbn?<\/strong><br \/>\n\u2013 Her\u00ea, bi zman\u00ea Farsiya kevin hatine niv\u00ees\u00een. L\u00ea di nav van niv\u00eesaran da meriv li<br \/>\ngelek ciyan peyv\u00ean Med\u00ee j\u00ee dib\u00eene. Jixwa ev pirr normal e, jiber ku demeke pirr dr\u00eaj<br \/>\nFars di bin desthilatdariya Medan da b\u00fbn, Medb\u00fbn \u015fanaziyeke pirr mezin b\u00fb di<br \/>\ndema xwa da.<br \/>\n<strong>b\u00eerneb\u00fbn hejmar 81 77<\/strong><br \/>\n<strong>Di van niv\u00eesaran da mexseda Dariyus \u00e7i b\u00fb, dema te wegerrand, te k\u00eejan mesaj t\u00ea<\/strong><br \/>\n<strong>da dit\u00een?<\/strong><br \/>\n\u2013 Bi van niv\u00eesaran Dariyus dixwaze ten\u00ea xwa nemir bike. Meriv nikare \u00eenkar bike,<br \/>\nheta astek\u00ea kir j\u00ee. H\u00ead\u00ee em \u00e7i dikin bikin, ev niv\u00eesar hee ne \u00fb gir\u00eeng in jibo serdema<br \/>\nh\u00ea bihata n\u00eeqa\u015f kirin.<br \/>\nBandora medan li ser farsan \u00fb xelk\u00ean din y\u00ean li dorh\u00eal\u00ea \u00e7i b\u00fb, di war\u00ea zim\u00ean \u00fb<br \/>\nmijar\u00ean din da?<br \/>\n\u2013 Medan li ser hem\u00ee xelk\u00ean li Rojhilata Nav\u00een tes\u00eereke mezin kirin. Ne ten\u00ea zman\u00ee,<br \/>\nmesele siyas\u00ee, d\u00een\u00ee, ekonom\u00eek, zanyariy\u00ee, le\u015fker\u00ee, \u00e7and\u00ee \u00fb perwerdey\u00ee. Di nav hem\u00ee<br \/>\nzmanan da tes\u00eera zman\u00ea Med\u00ee mewcud e, mesele Med\u00ee *pari-dayza- \u201cbihi\u015ft\u201d (ku \u00eero di<br \/>\nKurd\u00ee da wek\u00ee par\u00eez\/par\u00eaz e), him derbaz\u00ee zman\u00ean Rojhilat\u00ee b\u00fbye (\u00cebran\u00ee part\u00eaz,<br \/>\nEreb\u00ee Firdews) \u00fb him j\u00ee Yunaniya kevin paradeis, \u00fb j\u00ea p\u00ea va j\u00ee derbaz\u00ee hem\u00ee zman\u00ean<br \/>\ndin y\u00ean Ewrup\u00ee b\u00fbye. Yan j\u00ee Med\u00ee *magu- \u201cs\u00earbaz\u201d, ku \u00eero di nav hem\u00ee zmanan da t\u00ea bi<br \/>\nkar han\u00een, peyveke Med\u00ee b\u00fb.<br \/>\nMesele hem\u00ee s\u00eestem\u00ean perwerdeyiy\u00ea<br \/>\ny\u00ean li Rojhilata Nav\u00een \u00fb Ewrup\u00ea, li ser<br \/>\ns\u00eestema perwerdeyiya Zerde\u015ft\u00ee hatine ava kirin. Cihu bi x\u00eara v\u00ea s\u00eestem\u00ea henda neb\u00fbn<br \/>\n\u00fb pi\u015ft\u00ee du hezar \u00fb p\u00eanc sed salan vergerriyan welat\u00ea xwa. Heger Talmud\u2019a Cihuyan ya<br \/>\nku li Bab\u00eel\u2019\u00ea hat\u00ee b\u00fb hafirandin, neb\u00fbya (ku hing\u00ea Bab\u00eel di bin desthilatdariya medan<br \/>\nda b\u00fb), aniha me y\u00ea qet behsa Cihuyan nekira.<br \/>\n<strong>Gelo deb\u00eer\u00ean ku ew niv\u00eesar niv\u00ees\u00ee b\u00fbn med b\u00fbn?<\/strong><br \/>\n\u2013 Di nav wan deb\u00eeran da him Med \u00fb him j\u00ee deb\u00eer\u00ean ji millet\u00ean din hee\u2019b\u00fbn, wm.<br \/>\nYunan, Asur, Akad, Aram \u00fb hwd. L\u00ea ev s\u00eestema niv\u00ees niv\u00ees\u00een\u00ea ji Medan hat\u00ee b\u00fb girtin.<br \/>\nP\u00ee\u015feya niv\u00ees niv\u00ees\u00een\u00ea di dema desthilatdariya Medan da hee\u2019b\u00fb \u00fb wek\u00ee p\u00ee\u015feyeke esas\u00ee<br \/>\ndi nav s\u00eestem\u00ea da c\u00ee girt\u00ee b\u00fb.<br \/>\n<strong>Ma farsan ji medan elfebe \u00fb niv\u00ees wergirt\u00ee b\u00fbn \u00fb ji medan h\u00een\u00ee niv\u00ees\u00een \u00fb xwandin\u00ea b\u00fbn?<\/strong><br \/>\n\u2013 Farsan di nav hem\u00ee niv\u00eesaran da peyva Med\u00ee ni-pi\u0161ta- \u201cy\u00ea\/ya niv\u00ees\u00ee\u201d (Kurd\u00ee nivi\u015ft)<br \/>\n\u00fb ni-pays- \u201cniv\u00ees\u00een\u201d bi kar an\u00eene. Peyva Farsiya kevin ya jibo xwandin\u00ea j\u00ee peyveke<br \/>\nMed\u00ee ye, ango wek\u00ee pati-fras-\u201cxwandin\u201d e. L\u00ea di esl\u00ea xwa da ev pey\u00eev ji peyva fras-<br \/>\n\u201cpirs\u00een\u201d hatiye hafirandin, kiryara Kurd\u00ee pirs\u00een heman peyv e. Di vir da menteliteyeke<br \/>\npirr gir\u00eeng xwa dide der, ango h\u00eenb\u00fbna xwandin\u00ea bi pirsan va gir\u00eaday\u00ee b\u00fby\u00ee &#8230;<br \/>\n78 b\u00eerneb\u00fbn hejmar 81<br \/>\n<strong>Te him di pirt\u00fbka xwa ya li ser niv\u00eesar\u00ean Dar\u00eeyus da \u00fb him j\u00ee di ya li ser \u201cb\u00eajenas\u00eey\u00ea<\/strong><br \/>\n<strong>ziman\u00ea kurd\u00ee ya d\u00eerok\u00ee\u201d da qala p\u00eawend\u00eeya kurdan \u00fb medan kir\u00eeye. Wek m\u00eenak<\/strong><br \/>\n<strong>te got\u00eeye,\u201cDi dema desthilatdariya \u00eemperator\u00eeya Medan da li Medyay\u00ea bi dehan<\/strong><br \/>\n<strong>zman \u00fb zarave \u00fb devok\u00ean Kurd\u00eeya kevin heb\u00fbn.\u201d Di pirt\u00fbka xwa ya li ser niv\u00eesar\u00ean<\/strong><br \/>\n<strong>Dariyus da j\u00ee te got\u00eeye, \u201cEw niv\u00eesar bi qas\u00ee s\u00ea k\u00eelom\u00eatroyan d\u00fbr\u00ee bajar\u00ea Kerman\u015fah\u2019\u00ea,<\/strong><br \/>\n<strong>li nav\u00e7eya\/gund\u00ea Behist\u00ean \u00ea ne. Di dema desthilatdar\u00eeya Dar\u00eeyus da ev der her\u00eam \u00fb<\/strong><br \/>\n<strong>ni\u015fteciyeke xelk\u00ea Med b\u00fb. Wek\u00ee w\u00ea dem\u00ea, h\u00eero j\u00ee med, ango kurd, li v\u00ea her\u00eam\u00ea ni\u015ftec\u00ee<\/strong><br \/>\n<strong>ne\u201d. Med kurd in yan kurd j\u00ee wek\u00ee gel\u00ean din xelkek\u00ee di nav medan da b\u00fbn? Wek\u00ee ku tu<\/strong><br \/>\n<strong>j\u00ee dizan\u00ee hindek kes j\u00ee dib\u00eajin, med ne kurd b\u00fbn, yan j\u00ee eleqeya kurdan \u00fb medan bi hev<\/strong><br \/>\n<strong>ra tuneb\u00fb. Te di van pirt\u00fbk\u00ean xwe da xwest\u00eeye hindek\u00ee bersiv\u00ean wan j\u00ee bid\u00ee yan na?<\/strong><br \/>\n<strong>Tu \u00ea bikar\u00ee v\u00ea mijar\u00ea ji bo me hindek\u00ee berfirehtir bik\u00ee?<\/strong><br \/>\n\u2013 Na, min nexwast ez bers\u00eeva kesek\u00ee bidim. Ev kar\u00ean akadem\u00eek y\u00ean zmannasiy\u00ee ne. Di<br \/>\nv\u00ea mijar\u00ea da bawer nakim ku bi kes\u00ean ku haya wan ji zmannasiy\u00ea, ji zman\u00ean dema<br \/>\n\u00ceraniya kevin, ji zman\u00ean Aryan\u00ee u H\u00eend\u00ee-Ewrup\u00ee hee\u2019be, ez bikevin nav axaftin\u00ean vik<br \/>\n\u00fb vala. Jibo axaftinek\u00ea, k\u00eam be j\u00ee, div\u00eat zan\u00eeneke esas\u00ee hee\u2019be. Med Kurd b\u00fbn \u00fb Kurd<br \/>\nj\u00ee Med bi xwa ne. Ez m\u00eenakeke pirr, pirr pi\u00e7uk bidim. Mesele di pirtuka K\u00e2rnamag ya<br \/>\nbi zman\u00ea Pehlev\u00ee (ango Frasiya nav\u00een) da weha t\u00ea gotin: \u201cPrens\u00ea Kurd Mad\u00eeg\u201d. Yan\u00ee<br \/>\nnav\u00ea prens\u00ea Kurd Mad\u00eeg e \u00fb ev peyv j\u00ee rasterast mahneya \u201cy\u00ea Med-\u00ee\u201d dide, ji Mediya<br \/>\nkevin M\u00e2da-ya-ka- \u201cy\u00ea Med-\u00ee\u201d t\u00ea.<br \/>\nMed ango Kurd milletek\u00ee H\u00eend\u00ee-Ewrup\u00ee b\u00fbn \u00fb H\u00eend\u00ee-Ewrup\u00ee ne. Div\u00eat Kurd<br \/>\nr\u00ea nedin ku hindek x\u00earnexwaz di ser\u00ea Kurdan da mebest\u00ean xwa y\u00ean f\u00ealbaz c\u00ee bikin.<br \/>\nEz h\u00eav\u00eedar im ku ew\u00ea bi l\u00eakol\u00eena min ya bi sernav\u00ea \u201cZman\u00ean Medan\u201d ev<br \/>\nsefsetey\u00ean li ser ku\u00e7e \u00fb kolanan werin saf\u00ee kirin.<br \/>\n<strong>Di daw\u00eeya sohbeta me da dixwaz\u00ee \u00e7i bib\u00eaj\u00ee?<\/strong><br \/>\n\u2013 Heger haya Kurdan ji zeng\u00eeniy\u00ean wan y\u00ean d\u00eerok\u00ee, zman\u00ee, \u00e7and\u00ee, d\u00een\u00ee, civak\u00ee,<br \/>\nsiyas\u00ee, le\u015fker\u00ee \u00fb zanyariy\u00ee hee\u2019b\u00fbya, ew\u00ea Kurd ti car\u00ee di nav v\u00ea sefelet\u00ea da neb\u00fbna,<br \/>\nKurdan ew\u00ea ti car\u00ee ev sefelet\u00ee qeb\u00fbl nekira.<br \/>\nP\u00eawistiya Kurdan bi \u00e7\u00eerok\u00ean Kurd\u00ee hee ye. P\u00eawistiya Kurdan bi zman\u00ea Kurd\u00ee<br \/>\nhee ye. Ti milletekek\u00ee ku b\u00ea zman hee\u2019be, tun e. B\u00ea zman ti millet nikare hee\u2019be.<br \/>\nY\u00ea ku milletek\u00ee dike millet, ten\u00ea \u00fb ten\u00ea zman e. Azad\u00ee \u00fb xelasiya kurdan ne bi<br \/>\n\u00eedyolojiy\u00ean heeb\u00fb-tuneb\u00fb va, l\u00ea bi axaftina zman\u00ea Kurd\u00ee va gir\u00eaday\u00ee ye. Ji der\u00ee<br \/>\naxaftina bi zman\u00ea Kurd\u00ee Kurd ti car\u00ee nikarin ji tuneb\u00fbn\u00ea xelas bibin. Ti berxwadan<br \/>\n<strong>b\u00eerneb\u00fbn hejmar 81 79<\/strong><br \/>\n<strong>nikare ji axaftina bi zman\u00ea Kurd\u00ee mezintir \u00fb gir\u00eengtir bibe. Ten\u00ea \u015fensek\u00ee Kurdan<\/strong><br \/>\n<strong>hee ye jibo ku tune nebin, ew j\u00ee bi rik \u00fb k\u00een axaftina bi zman\u00ea Kurd\u00ee ye. Axaftina bi<\/strong><br \/>\n<strong>zman\u00ea Kurd\u00ee ne luks e, b\u00eelak\u00ees zeruriyeteke d\u00eerok\u00ee, \u00eensan\u00ee \u00fb w\u00eecdan\u00ee ye. Div\u00eat Kurd<\/strong><br \/>\n<strong>ti car\u00ee ti\u015ftek\u00ee tecaw\u00eezkar\u00ean xwa (ps\u00eekoloj\u00eek, f\u00eez\u00eek\u00ee \u00fb ruh\u00ee) qeb\u00fbl nekin, me\u015fru nekin<\/strong><br \/>\n<strong>di nav xwa \u00fb mala xwa da. Azadiya her\u00ee rewa \u00fb mezin di zman\u00ea meriv da ve\u015fart\u00ee ye.<\/strong><br \/>\n<strong>Beyhan\u00ee \u015eah\u00een k\u00ee ye?<\/strong><br \/>\nBeyhan\u00ee \u015eah\u00een di sala 1969an da<br \/>\nli Bakur\u00ea Kurdistan\u2019\u00ea, li Or\u00e7il\u2019a<br \/>\nher\u00eama Qo\u00e7gir\u00ee\u2019y\u00ea (Erzingan)<br \/>\nhat\u00eeye din\u00ea. Di sala 1988an<br \/>\nderket\u00eeye der, \u00e7\u00fbye Ewrupe\u2019y\u00ea. Li<br \/>\nSw\u00eesre\u2019y\u00ea li ba Zangeha Z\u00fcrich\u2019\u00ea<br \/>\nbe\u015fa zman\u00ean \u00cendo-Ewrup\u00ee,<br \/>\n\u00cendoloj\u00ee \u00fb li ba Zangeha Bern\u2019\u00ea j\u00ee<br \/>\nF\u00eeloloj\u00eeya \u00cendo-\u00ceran\u00eey\u00ea xwand\u00eeye,<br \/>\nango ziman\u00ea Avest\u00ee, Farsiya<br \/>\nkevin, Part\u00ee, Pehlev\u00ee, Farsiya nuh,<br \/>\nSogd\u00ee, Khotansak\u00eeya nav\u00een, Ved\u00ee,<br \/>\nSanskr\u00eet\u00ee, Pal\u00ee, Prakr\u00eet\u00ee, zman\u00ean<br \/>\nNuristan\u00ee, H\u00eet\u00eet\u00ee, M\u00eetann\u00ee, L\u00eed\u00ee, Yunan\u00eeya kevin, Lat\u00een\u00ee \u00fb Got\u00ee.<br \/>\nDi sala 2004an da t\u00eaza xwa li ser zman\u00ea Med\u00ee niv\u00ees\u00eeye (bi Elman\u00ee: Die Sprachen<br \/>\nder Meder, Zman\u00ean Medan).<\/p>\n<p><strong>Pirt\u00fbk\u00ean Beyhan\u00ee \u015eah\u00een:<\/strong><br \/>\n1. L\u00eakol\u00eeneke Qicik Li Ser Zm\u00ean, 1995, We\u015fan\u00ean Firat, Stembol<br \/>\n<a href=\"https:\/\/www.nayayinlari.com\/index.php?route=product\/product&amp;product_id=11&amp;search=beyhani&amp;description=true\">2. B\u00eajenas\u00eeya Zman\u00ea Kurd\u00ee -1- Ya D\u00eerok\u00ee, 2020, We\u015fan\u00ean NA, \u00cezm\u00eer<\/a><br \/>\n<a href=\"https:\/\/www.nayayinlari.com\/index.php?route=product\/product&amp;product_id=95&amp;search=beyhani&amp;description=true\">3. Niv\u00eesar\u00ean Fars\u00eeya Kevin -1- Y\u00ean Dar\u00eeyus, 2020, We\u015fan\u00ean NA, \u00cezm\u00eer<\/a><br \/>\n<a href=\"https:\/\/www.nayayinlari.com\/index.php?route=product\/product&amp;product_id=31&amp;search=beyhani&amp;description=true\">4. Die Sprachen der Meder (bi Elman\u00ee: \u201cZman\u00ean Medan\u201c 2021, We\u015fan\u00ean NA, \u00cezm\u00eer<\/a><br \/>\nBeyhan\u00ee \u015eah\u00een<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/birnebun.eu\/\">L\u00eenka kovara b\u00eerneb\u00fbn https:\/\/birnebun.eu\/<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>72 b\u00eerneb\u00fbn hejmar 81 Beyhan\u00ee \u015eah\u00een keng\u00ea \u00fb \u00e7awan dest bi nivis\u00eena kurd\u00ee kir? \u2013 Di destp\u00eaka sal\u00ean 1990an da min bi gi\u015ft\u00ee bala xwa day\u00ee b\u00fb zman\u00ea kurd\u00ee. V\u00ea mijul\u00eeya min bi v\u00ee haw\u00ee heta sala 1995an berdewam kir\u00ee b\u00fb. Pa\u015f\u00ea di sala 1995an da min li ba Zangeha Z\u00fcrich\u00ea (Sw\u00eesre), li ba Prof.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":246,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[233],"tags":[],"class_list":["post-245","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-hevpeyvin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/245","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=245"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/245\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":250,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/245\/revisions\/250"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/246"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=245"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=245"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=245"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}