{"id":251,"date":"2021-10-26T04:17:59","date_gmt":"2021-10-26T04:17:59","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/?p=251"},"modified":"2021-10-26T04:19:53","modified_gmt":"2021-10-26T04:19:53","slug":"kiraseki-kurdi-li-tegehen-felsefeye-dike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/?p=251","title":{"rendered":"Kirasek\u00ee kurd\u00ee li t\u00eageh\u00ean felsefey\u00ea dike"},"content":{"rendered":"<div class=\"tdb-block-inner td-fix-index\">\n<p>Xweb\u00fbn-Ber\u00eevan Kaya-<\/p>\n<p>Di mijara fikrandin \u00fb bingeha fikr\u00een\u00ea de her \u00e7iqas ku li ser axa qed\u00eem, kurd xwed\u00ee bingeheke xurt bin j\u00ee ev bingeh wek felsefeyeke bi r\u00eak \u00fb p\u00eak \u00fb niv\u00eesk\u00ee derneketiye p\u00ea\u015fiya me. \u00cero li \u00e7ar par\u00e7ey\u00ean Kurdistan\u00ea (her \u00e7iqas ku hin cerebey\u00ean li ser \u00e7avkaniy\u00ean felsefeya c\u00eehan\u00ea hebin j\u00ee k\u00eam in) kurd ji bo felsefe, feylesof \u00fb t\u00eageh\u00ean felsefey\u00ea \u00e7avkaniy\u00ean ji ziman\u00ea ereb\u00ee, faris\u00ee \u00fb tirk\u00ee dixw\u00eenin. Di van sal\u00ean daw\u00ee de gelek niv\u00eeskar \u00ead\u00ee ber\u00ea xwe didin xebat\u00ean li ser felsefey\u00ea \u00fb her di\u00e7e hejmara van kesan j\u00ee z\u00eadetir dibin. Al\u00ee Gurdil\u00ee j\u00ee yek ji wan kes\u00ean ku kedeke 20 salan daye xebata bi nav\u00ea \u2018Ferhenga Felsefey\u00ea\u2019 \u00fb di roj\u00ean bor\u00ee de pirt\u00fbka w\u00ee \u00e7ap b\u00fbye. Ji bo xw\u00eener\u00ean Xweb\u00fbn\u00ea em bi niv\u00eeskar Al\u00ee Gurdil\u00ee re axiv\u00een.<\/p>\n<p><strong>Tu ji be\u015fa sosyolojiy\u00ea mez\u00fbn b\u00fby\u00ee. L\u00ea te ber\u00ea xwe da felsefey\u00ea; hem j\u00ee ji be\u015feke ku t\u00eageh\u00ean felsefey\u00ea z\u00eade di kurd\u00ee de nehatine n\u00eeqa\u015fkirin! Te gelek pirt\u00fbk\u00ean felsefey\u00ea y\u00ean wek \u2018Deng\u00ea Felsefey\u00ea\u2019, \u2018R\u00eaw\u00eetiyeke Zanist\u00ee\u2019, \u2018Destp\u00eaka Felsefey\u00ea\u2019, \u2018Antolojiya Feylesofan\u2019 \u00fb hwd. derxistin. Tu dikar\u00ee qala zor \u00fb zehmetiy\u00ean v\u00ea r\u00eaw\u00eetiya xwe bik\u00ee? <\/strong><\/p>\n<p>Bel\u00ea, rast e. L\u00ea dikarim bib\u00eajim ku meyla min li ser felsefey\u00ea j\u00ee zahf b\u00fb \u00fb mamostey\u00ean ders\u00ean me y\u00ean felsefey\u00ea j\u00ee felsefenas\u00ean serkeft\u00ee b\u00fbn. Rehmetiy\u00ea Kur\u015fat Bum\u00een yek ji wan kesan b\u00fb, ku felsefe z\u00eadetir bi min daye hezkirin. D\u00eesa Prof. Ahmet Arslan j\u00ee bi heman away\u00ee. Dema meriv ji rojavay\u00ea c\u00eehan\u00ea m\u00eaze dike, meriv dib\u00eene ku gelek civaknas, di heman dem\u00ea de felsefenas yan j\u00ee em bib\u00eajin feylesof in. Jixwe ji ber t\u00eakiliiya felsefe \u00fb zanist\u00ean civak\u00ee, ez v\u00ea yek\u00ea xer\u00eeb nab\u00eenim. Ji ber ku mirov\u00ean t\u00eagihi\u015ft\u00ee dizanin ku felsefe j\u00ee wek\u00ee huner, zanist, w\u00eaje \u00fb hwd. par\u00e7eyeke jiyana me ye \u00fb di demajoya xwenas\u00een\u00ea de, r\u00eahevaltiiya meriv dike \u00fb qet nebe. H\u00eaviya meriv a xwegihandina \u2018heq\u00eeqet\u00ea\u2019 xurt dike. Pi\u015ft\u00ee ku min zaningeh qedand, min dest ji xwendin\u00ea berneda \u00fb min xwest ez bi zar \u00fb ziman\u00ea xwe, li ser van mijaran bixebitim. L\u00ea mixabin ji ber tuneb\u00fbna \u00e7avkaniy\u00ean bi ziman\u00ea kurd\u00ee, min zahf zehmet\u00ee d\u00eetin. Pi\u015ftre, min biryara xwe da ku ez hinek kar \u00fb xebat\u00ean destp\u00eak\u00ee bikim. W\u00ea dem\u00ea, min dest bi xwendina kovar \u00fb kit\u00eab\u00ean kurd\u00ee kir \u00fb pi\u015ft\u00ee 2-3 salan, kit\u00eaba min a yekem (Deng\u00ea Felsefey\u00ea. We\u015fan\u00ean Doz) di sala 2006\u2019an de li Stenbol\u00ea hate we\u015fandin. Di sala 2007\u2019an de j\u00ee min Malpera Felsefevan\u00ea vekir \u00fb me, dest bi we\u015fan\u00ea kir. Armanc ew b\u00fb ku me xwest em bi ziman\u00ea kurd\u00ee, li ser mijar\u00ean felsefey\u00ee \u00fb zanist\u00ean civak\u00ee, kar \u00fb xebat\u00ea bikin. Du caran, \u00ear\u00ee\u015f\u00ee malpera me kirin \u00fb malper, hate r\u00fbxandin. Hinek\u00ee me navber dab\u00ea j\u00ee xizmeta malper\u00ea hin j\u00ee berdewam e. Ji ber ku nav\u00ea malpera me j\u00ee felsefevan b\u00fb, ligel \u00e7end heval\u00ean xwe di b\u00eer\u00fbraya kurd\u00ee de, em j\u00ee wek\u00ee felsefevan hatin nas\u00een \u00fb me xebat\u00ean xwe, berdewam kir.<\/p>\n<p>W\u00ea dem\u00ea gelek nas\u00ean min digotin, tu d\u00een \u00ee \u00fb tu y\u00ea bikarib\u00ee \u00e7i bik\u00ee? Digotin, kurd \u00e7\u00eerokan bi ziman\u00ea xwe naxw\u00eenin \u00fb tu dib\u00eaj\u00ee, ez \u00ea bi ziman\u00ea kurd\u00ee li ser mijar\u00ean felsefey\u00ea bixebitim. L\u00ea diviyab\u00fb min dest p\u00ea bikira, ji bo ku em derengtir nem\u00eenin; \u00fb min ji xwe dest p\u00ea kir. Ti\u015ft\u00ea min diniv\u00ees\u00een, min ew li ser malper\u00ea j\u00ee diwe\u015fandin \u00fb her wiha li ser medyaya dij\u00eetal j\u00ee. Bi saya pi\u015ftgiriiya gelek kes\u00ean kurd\u00eeziman, dildar\u00ean ziman\u00ea kurd\u00ee \u00fb hezkar\u00ean felsefey\u00ea, bi hewar \u00fb q\u00ear\u00een be j\u00ee axir\u00ea deng\u00ea me \u00e7\u00fb b\u00eer \u00fb raya kurd\u00ee \u00fb felsefeh\u00eaz\u00ean kurd gotin ku \u2018felsefe, bi kurd\u00ee xwe\u015f e.\u2019 B\u00eaguman, r\u00eaya me d\u00fbr \u00fb dir\u00eaj e \u00fb em h\u00een j\u00ee di asta destp\u00eak\u00ea de ne.<\/p>\n<p><strong>Gelo di nav kurdan de xebat\u00ean li ser felsefey\u00ea keng\u00ee dest p\u00ea kirine \u00fb di rew\u015f \u00fb asteke \u00e7awa de ne?<\/strong><\/p>\n<p>Zehmet e ku meriv bikaribe tar\u00eexeke berbi\u00e7av n\u00ee\u015fan bide \u00fb bib\u00eaje ku felsefey\u00ea w\u00ea dem\u00ea dest p\u00ea kiriye. Haya min z\u00eade ji Ba\u015f\u00fbr tune ye, dibe ku bi zaravay\u00ea soran\u00ee hinek xebat hatibin kirin. L\u00ea mixabin. Li Bakur j\u00ee ji bil\u00ee \u00e7end hewldan\u00ean \u015fexs\u00ee, xebat\u00ean bi r\u00eak\u00fbp\u00eak, nehatine kirin. Her wiha, dem \u00fb dezgeheke me ya ku bikaribe xwey\u00eetiy\u00ea li xebat\u00ean felsefey\u00ee bike j\u00ee mixabin tune ye. Min gelek dixwest ku saziyeke me, di van xebat\u00ean min de pi\u015ftgiriya min bike \u00fb xwed\u00ee li xebat\u00ean min derkeve. L\u00ea mixabin, kes\u00ee deng\u00ea min seh nekir \u00fb ez bi ser\u00ea xwe mam. Heke pi\u015ftgiriyeke poz\u00eet\u00eef heb\u00fbya \u00eext\u00eemal e ku min dikarib\u00fb gelek xebat\u00ean din j\u00ee bikira. Ji ber ku kar\u00ea min kir ne ten\u00ea amadekar\u00ee ye, di heman dem\u00ea de kar\u00ea werger\u00ea ye j\u00ee. \u00c7imk\u00ee zan\u00een\u00ean ku ez wan bi kar t\u00eenim, bi ziman\u00ea me tune nin. Mecb\u00fbr dim\u00eenim ku ji gelek zimanan wan werger\u00eenim \u00fb kirasek\u00ee kurd\u00ee, li wan zan\u00eenan bikim. Ev j\u00ee di v\u00ee war\u00ee de zehmetiyeke din a mezin e. L\u00ea ne xem e, bi hemd \u00fb sebr, ez \u00ea xebat\u00ean xwe bidom\u00eenim.<\/p>\n<p>Li vir dixwazim hinek\u00ee behsa ferhenga felsefey\u00ea a bi ziman\u00ea tirk\u00ee bikim: Prof. Mac\u00eet Gokberk di p\u00ea\u015fgotina kit\u00eaba xwe ya \u2018D\u00eeroka Felsefey\u00ea\u2019 de ku \u00e7apa w\u00ea a yekem di sala 1961\u2019\u00ea de hatiye \u00e7apkirin, wiha dib\u00eaje: \u2018Ev kit\u00eab, encama xebata min ya pazdeh salan e. Di kit\u00eab\u00ea de, helbet hinek k\u00eamasiy\u00ean me hene, bibex\u015f\u00eenin. Ev k\u00eamas\u00ee \u00e7awa ku y\u00ean min in, wisa j\u00ee y\u00ean ziman\u00ea tirk\u00ee ne ku h\u00ead\u00ee h\u00ead\u00ee dixwaze bibe ziman\u00ea kultur\u00ea \u00fb ketiye w\u00ea r\u00eay\u00ea.\u2019 Li gel heb\u00fbna dewlet\u00ea j\u00ee encax di sala 1961\u2019\u00ea de, ferhengeke felsefey\u00ea bi ziman\u00ea tirk\u00ee hatiye we\u015fandin. L\u00ea li gel hem\u00fb tehde \u00fb qedexeyan, li gel heb\u00fbna pol\u00eet\u00eekay\u00ean as\u00eem\u00eelekar \u00fb neb\u00fbna saziyeke me ya navend\u00ee, \u00eero ferhengeke me heye \u00fb di xizmeta kurdan de ye.<\/p>\n<p><strong>Pirsgir\u00eakeke mezin a xebat\u00ean li ser felsefey\u00ea j\u00ee ew e ku t\u00eageh\u00ean felsefey\u00ea zehmet t\u00ean wergerandin. Di p\u00eavajoya amadekirina ferheng\u00ea de te r\u00eayeke \u00e7awa da ber xwe \u00fb gelo te ji zaravay\u00ean din \u00ean kurd\u00ee j\u00ee s\u00fbd wergirt? <\/strong><\/p>\n<p>Felsefe, ber\u00ee her ti\u015ft\u00ee \u00e7alakiyek e, rahi\u015fmendiyeke aqil\u00ee ya mirov\u00ee ye. Kes\u00ean ku felsefey\u00ea dikin, lazim e xwedan awireke gelemper\u00ee (tevbar, tumel, universal) bin. Dema felsefey\u00ea dikin j\u00ee, t\u00eagihan bi kar t\u00eenin \u00fb bi v\u00ee away\u00ee, metn\u00ean felsefey\u00ee derdikevine hol\u00ea. P\u00ea\u015f\u00ee div\u00ea meriv bifikire, hinek r\u00fbdan, serp\u00eahat\u00ee \u00fb b\u00fbyeran bide ber l\u00eapirs\u00een\u00ea, pirs\u00ean xwe bike, xwedan awireke \u015fikwer be \u00fb bikaribe xwe ji p\u00ea\u015fhukmiyan rizgar bike. Hing\u00ea dikare bi her away\u00ee raman\u00ean xwe bib\u00eaje, bikeve guft\u00fbgoyan \u00fb r\u00eaya xwe bidom\u00eene. Rast e, wergerandina t\u00eagehan zehmet e. L\u00ea ya gir\u00eengtir ew e ku meriv bikaribe felsefey\u00ea bike \u00fb bixw\u00eene. Hing\u00ea, meriv bi maneya w\u00ea t\u00eagih\u00ea dizane \u00fb heke hebe, dikare di \u015f\u00fbna w\u00ea t\u00eageha (t\u00eagih, kavram, concept) biyan\u00ee de, t\u00eagiheke bi zar \u00fb ziman\u00ea xwe, bi kar bih\u00eene. L\u00ea heke tune be, hing\u00ea ne mesele ye ku meriv t\u00eagiha resen bi kar b\u00eene. Ji xwe em dizanin ku pirraniya t\u00eagih\u00ean felsefey\u00ee, esl\u00ea wan yewnan\u00ee ye \u00fb ji wir ketine ziman\u00ea latin\u00ee, frans\u00ee, \u00eengiliz\u00ee \u00fb hwd. Mesela di \u015f\u00fbna felsefey\u00ea de, bi h\u00easan\u00ee em dikarin bib\u00eajin \u2018philosophia\u2019 j\u00ee, ne pirsgir\u00eak e. Di amadekirina ferheng\u00ea de, heta ji dest\u00ea min hat min t\u00eagih\u00ean kurd\u00ee y\u00ean ku hene \u00fb berbelav in, bi kar an\u00ee. L\u00ea min bi xwe, t\u00eagih \u00e7\u00eanekirine \u00fb t\u00eagih\u00ean ku di berhem\u00ean kurd\u00ee de cih girtine, bi kar aniye. Di gelek cihan de j\u00ee min t\u00eagih\u00ean yewnan\u00ee \u00fb \u00eengiliz\u00ee j\u00ee daniye. Li ser v\u00ea xal\u00ea, wek\u00ee gotina daw\u00ee dikarim bib\u00eajim ku \u015fert\u00ea p\u00ea\u015f\u00een ew e meriv bikaribe bi ziman\u00ea xwe bifikire. Pi\u015ft\u00ee v\u00ea yek\u00ea, meriv dikare t\u00eagih\u00ean ku d\u00ea bi kar b\u00eene ji bo xwe peyda bike.<\/p>\n<p><strong>Gelo di p\u00eavajoya d\u00eerok\u00ee ya kurdan de felsefe cihek\u00ee \u00e7awa dadigire \u00fb di nav v\u00ea d\u00eeroka qed\u00eem de felsefeya kurdan heye? Ku hebe \u00e7iqas kevnar e ango koka w\u00ea digih\u00eeje heta ku?<\/strong><\/p>\n<p>Felsefe, mal\u00ea tevahiya mirovahiy\u00ea ye \u00fb di p\u00ea\u015fketina \u00e7anda c\u00eehan\u00ea de, xwediy\u00ea roleka gir\u00eeng e. Bi saya felsefey\u00ea, medeniyeta Rojavay\u00ea \u00eero li ser xwe ye, zind\u00ee ye \u00fb karib\u00fbye her bi p\u00ea\u015f bikeve. Kurd j\u00ee par\u00e7eyeke \u00e7anda c\u00eehan\u00ea ne \u00fb di demajoya xweb\u00fbn \u00fb xwenas\u00een\u00ea de, dikarin ji felsefey\u00ea s\u00fbdeke mezin bigirin. L\u00ea mixabin, r\u00ea li ber me hatiye girtin. Ev ne bes, welat\u00ea me j\u00ee li her\u00eameke wiha ye ku j\u00eadera piraniya zan\u00eenan (bilgi, knowledge) raman \u00fb kit\u00eab\u00ean p\u00eeroz in. Dema meriv bi xwe l\u00ea venekole, nede ber l\u00eapirs\u00eene \u00fb j\u00ea nekeve guman\u00ea, nikare rastiya w\u00ea ar\u00ee\u015fey\u00ea bizanibe. \u00c7imk\u00ee zan\u00een\u00ean hey\u00ee, zan\u00een\u00ean kit\u00eab\u00ee ne \u00fb li ber destan in. Di rew\u015feke wiha de kes ser\u00ea xwe p\u00ea na\u00ea\u015f\u00eene, j\u00ea guman\u00ea nake \u00fb ew \u00e7awa be, wiha dipejir\u00eene. Di rew\u015feke wiha de guher\u00een, l\u00eapirs\u00een \u00fb p\u00ea\u015fketin, r\u00fb nadin. Loma ez ji rew\u015fa Rojhilata Nav\u00een\u00ee a niha qet \u015fa\u015f nabim. Dema meriv li medeniyeta yewnan\u00ee m\u00eaze dike, meriv dib\u00eene ku wan d\u00eewar\u00ea xwe bi xwe l\u00ea kirine. Hostay\u00ea d\u00eewar\u00ea xwe, ew bi xwe ne. Loma karib\u00fbne bibin \u00e7avkaniya medeniyeta Rojava. Bi aqil\u00ea xwe, bi hi\u015f \u00fb z\u00eahna xwe, bi ziman\u00ea xwe felsefe kirine \u00fb bi v\u00ee away\u00ee, xizmeta tevahiya mirovahiy\u00ea j\u00ee kirine. Ev xal, gir\u00eeng e.<\/p>\n<p>Li ser pirsa we a \u2018felsefeya kurdan\u2019 j\u00ee dikarim bib\u00eajim ku bel\u00ea felsefeya kurdan heye. Felsefeya kurdan a\u015ft\u00eexwaz, xwezapar\u00eaz \u00fb mirovhez e. Terz \u00fb away\u00ea jiyana kurdan, bi ser\u00ea xwe j\u00ee felsefeyek b\u00fbye. Loma, em hewqas\u00ee di bin zilm \u00fb zor\u00ea de mane. L\u00ea heke mexseda we felsefenas \u00fb feylesof\u00ean kurdan bin, bel\u00ea ew j\u00ee hene. \u015eihabed\u00een\u00ea Suhrewerdiy\u00ea kurd, damezir\u00eener\u00ea ekol \u00fb felsefeya \u00ee\u015fraq\u00ee (ronah\u00eedar\u00ee) ye, l\u00ea mixabin cezay\u00ea mirin\u00ea l\u00ea hatiye birr\u00een \u00fb hatiye ku\u015ftin. Di berhem\u00ean me y\u00ean klas\u00eek de, gelek raman\u00ean felsefey\u00ee hene. Mixabin, h\u00ea ba\u015f nehatine vekolandin. L\u00ea h\u00eena h\u00eena, dert\u00ean ber ronahiy\u00ea. Beriya demek\u00ea, der bar\u00ea Zerde\u015ft P\u00eaxember \u00fb postmodern\u00eezm\u00ea de, min hinek l\u00eakol\u00een kirin \u00fb ez bi xwe j\u00ee ji tes\u00eera Zerde\u015ft P\u00eaxember, a li ser feylesof, ramanwer \u00fb ruhnas\u00ean naskir\u00ee, \u015fa\u015f \u00fb ec\u00eabmay\u00ee mam. Lazim e, em bixw\u00eenin \u00fb l\u00ea bikolin. Li vir ez nab\u00eajim Zerde\u015ft\u00ea Kal, kurd e. Na. L\u00ea em dizanin ku tes\u00eera w\u00ee, li ser \u00e7anda kurdan zahf heb\u00fbye \u00fb di siberoj\u00ea de, lazim e em l\u00ea vekolin.<\/p>\n<p><strong>Li gor Deleuze felsefe \u00e7alakiya afirandin\u00ea ye. Yan\u00ee felsefe hunera afirandin, kif\u015fkirin \u00fb hilberandin\u00ea ya t\u00eagehan e, feylesof j\u00ee t\u00eageh\u00ean kif\u015f dikin \u00fb li ser wan difikirin. L\u00ea bel\u00ea dema em li civaka c\u00eehan\u00ee dinih\u00earin em dib\u00eenin ku di v\u00ea mijar\u00ea de z\u00eade nav\u00fbdeng\u00ea me tune ye. Ango felsefe di nav civaka me de z\u00eade ne berbelav e. Li gor l\u00eakol\u00een \u00fb xebat\u00ean te y\u00ean li ser felsefey\u00ea sedema tuneb\u00fbna feylesof\u00ean kurd \u00e7i ye? <\/strong><\/p>\n<p>Gelek kurdan felsefeya xwe bi ziman\u00ean serdest\u00ean xwe, yan j\u00ee bi ziman\u00ean ku bazara wan heb\u00fbye kirine. L\u00ea, ne tevahiya wan. Feylesof\u00ean kurd, hene \u00fb em nikarin bib\u00eajin ku tune nin. \u00c7imk\u00ee, ew p\u00eanaseya \u2018feylesof\u2019 bi xwe j\u00ee, mijara n\u00eeqa\u015f\u00ea ye. L\u00ea heke were gotin ku raman\u00ean xwe s\u00eestemat\u00eeze nekirine, d\u00ea ev yek rast be. Ji ber tes\u00eera d\u00een, me gelek\u00ean wan wek\u00ee \u015f\u00eax yan mela, qeb\u00fbl kiriye \u00fb me, ramanwer\u00ee yan feylesofiya wan, red kiriye. V\u00ea yek\u00ea j\u00ee r\u00eaya vekolanan girtiye. Kes\u00ean bixwazin dikarin ji malper\u00ean me, xwe bigih\u00eenin gelek zan\u00een\u00ean der bar\u00ea v\u00ea meseley\u00ea de.<\/p>\n<p>Li ser v\u00ea xal\u00ea dixwazim hinek\u00ee behsa Hegel bikim: J\u00eadera felsefeya Friedrich Hegel a s\u00eaqol\u00ee (tez, dijtez\u00ee \u00fb sentez), s\u00eamediya p\u00eeroz a xiristiyaniy\u00ea (Bav, Kur \u00fb Rih\u00ea P\u00eeroz) ye, ku wan j\u00ee ji teoriya H\u00eenweriya R\u00eazepergala Xweday\u00ee (Doctrine of Divine Hierarchy), girtine. L\u00ea kes ji Hegel re nab\u00eaje, bes te \u00e7i kiriye \u00fb \u00eero, wek\u00ee damezraner\u00ea \u00cedeal\u00eezma Diyalekt\u00eek (Diyalektik \u0130dealizm, Dialectic Idealism) t\u00ea pejirandin. Wek\u00ee din j\u00ee dema meriv dikeve nav w\u00ea \u00e7alakiya felsefey\u00ee, pirsan ji xwe dike. Li ser armanca xwe ya jiyan\u00ea difikire \u00fb dixwaze ku bi \u2018xwe\u2019 \u00fb xwe binase. Di r\u00eaya jiyaneke bextewar \u00fb dilpak (xwedanfaz\u00eelet) de, felsefe r\u00eahevaltiya meriv dike \u00fb h\u00eaviya meriv a xwegihandina heq\u00eeqet\u00ea xurt dike. Mixabin, zilm \u00fb zordestiya c\u00eeran\u00ean kurdan \u00fb erdn\u00eegariya me, gelek caran me ji wesf\u00ean me y\u00ean resen d\u00fbr kiriye \u00fb em mecb\u00fbr mane, ku fikr \u00fb raman\u00ean xwe, di bin kirasan de ve\u015f\u00earin. V\u00ea yek\u00ea j\u00ee, kompleksek\u00ee xwek\u00eamd\u00eetin\u00ea li cem me afirand\u00ee ye. Beriya \u00e7end mehan, min der bar\u00ea kozmopol\u00eet\u00eezm \u00fb \u00eazdayetiy\u00ea de, gotarek niv\u00ees\u00ee. L\u00ea ba\u015f dizanim ku nehatime t\u00eagihi\u015ftin. \u00c7imk\u00ee ta nuha kes\u00ee li ser v\u00ea meseley\u00ea neniv\u00eesiye. L\u00ea bi r\u00eaya w\u00ea gotar\u00ea, min felsefe kiriye. Div\u00ea em ba\u015f t\u00eabigih\u00eajine ferqa xebat\u00ean zanist\u00ee \u00fb y\u00ean felsefey\u00ee. Ev xal j\u00ee gelek giring e.<\/p>\n<p><strong>Xebateke te li ser Mens\u00fbr\u00ea Helac j\u00ee heye. Yek ji wan kes\u00ean ku bi awayek\u00ee pirr berfireh li ser Helac xebitiye j\u00ee rojhilatnas\u00ea navdar Louis Massignon e. Wek\u00ee t\u00ea zan\u00een Massignon ji berhema Baz\u00eel N\u00eek\u00eet\u00een re j\u00ee p\u00ea\u015fgotinek niv\u00eesiye. Di berhema xwe de Massignon destn\u00ee\u015fan dike ku yek ji \u00e7avkaniy\u00ean w\u00ee y\u00ean li qad\u00ea j\u00ee gel\u00ea kurd b\u00fbye ku der bar\u00ea Hellac de agahi dane w\u00ee. Gelo tu li ser Hellac \u00e7i difikir\u00ee \u00fb t\u00eakiliya w\u00ee \u00fb kurdan \u00e7i ye?<\/strong><\/p>\n<p>Bel\u00ea, der bar\u00ea jiyan \u00fb felsefeya Hellac\u00ee (Hallacvan) de kit\u00eabek\u00ea min heye: \u2018Jiyan \u00fb Felsefeya Mens\u00fbr\u00ea Hallac\u2019 (Enel Heq) \u2013 We\u015f: Evrensel. 2015. Di kit\u00eab\u00ea de, min behsa jiyan, berhem \u00fb felsefeya Hellac\u00ee kiriye. Wek\u00ee we j\u00ee gotiye, \u00e7avkaniya piraniya zan\u00een\u00ean derbar\u00ea Hellac\u00ee de, Louis Massignon\u00ea frans\u00ee ye ku 30 sal\u00ean xwe, daye xebata xwe \u00fb kit\u00eaba w\u00ee j\u00eaderke muh\u00eem \u00fb al\u00eenegir e. Ne ten\u00ea di civaka me kurdan de, di civaka tirkan de j\u00ee Hellac zahf nay\u00ea zan\u00een. \u00c7end kit\u00eab\u00ean hatine niv\u00ees\u00een j\u00ee, j\u00eagirtin \u00fb xulasey\u00ean berhema Massignon\u00ee ne. L\u00ea gelek zan\u00eenan j\u00ee, berevaj\u00ee kirine. L\u00ea min wek\u00ee j\u00eadera sereke, berhema Masignon\u00ee bikar aniye \u00fb bi awirek\u00ee neterefgir, wan raber kiriye. Kurdan, qedr \u00fb q\u00eemeteke zahf mezin dane Hellac, ku ew bi xwe j\u00ee ji binemaleke mazde\u00eest hatiye dinyay\u00ea. Pi\u015ftre, hatiye gotin ku pi\u015ftgiriya ser\u00eehildana Karmat\u00ee (wek\u00ee ser\u00eehildana kurdan hatiye zan\u00een) kiriye \u00fb ev yek j\u00ee, b\u00fbye yek ji wan sebeb\u00ean ku\u015ftina w\u00ee. Em bi xwe nizanim b\u00ea ka Hellac kurd e yan na, l\u00ea dikarim bib\u00eajim ku gelek\u00ee pi\u015ftgiriya kurdan kiriye \u00fb tes\u00eera w\u00ee, li ser \u00e7anda me zahf e. Mixabin wek\u00ee gelek peyay\u00ean h\u00eaja, haya me zahf ji Hellac\u00ee j\u00ee tune ye \u00fb div\u00ea em bi zar \u00fb ziman\u00ea xwe b\u00eatir li ser wan peyayan vekol\u00eenan bikin.<\/p>\n<p><strong>Al\u00ee Gurdil\u00ee k\u00ee ye?<\/strong><\/p>\n<p>Ali Gurdil\u00ee di sala 1966\u2019an de li bajar\u00ea S\u00eart\u00ea li nav\u00e7eya Misirc\u00ea (Gurdilan) hatiye dinyay\u00ea. Di sala 1980\u2019\u00ee de malbata w\u00ee ko\u00e7\u00ee bajar\u00ea Tirkiye- \u00cezm\u00eer\u00ea kiriye. Li Zan\u00eengeha Egey\u00ea be\u015fa civaknasiy\u00ea xwendiye. Di war\u00ea zanist\u00ee \u00fb felsef\u00ee de xebat\u00ean xwe didom\u00eene. Heta niha gellek gotar\u00ean w\u00ee \u00ean zanist\u00ee \u00fb felsef\u00ee di kovar\u00ean wek Kovara W, T\u00eeroj \u00fb Xwenas, Felsefevan \u00fb Ajday\u00ea de hatine \u00e7apkirin. Al\u00ee Gurdil\u00ee heta niha bi nav\u00ea \u2018Deng\u00ea Felsefey\u00ea\u2019, \u2018Rew\u00eetiyeke Zanist\u00ee\u2019, \u2018Jiyan \u00fb Felsefeya Mens\u00fbr\u00ea Hallac \u2018Enel Heq\u2019, \u2018Destp\u00eaka Felsefey\u00ea \u00fb Antolojiya Feylesofan\u2019 p\u00eanc berhem niv\u00eesandine.<\/p>\n<p><a class=\"tdb-author-name\" href=\"https:\/\/xwebun.org\/author\/berivankayi\/\">B\u00ear\u00eevan Kayi<\/a><\/p>\n<p>Editor<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/xwebun.org\/kiraseki-kurdi-li-tegehen-felsefeye-dike1\/\">Rojnameya xweb\u00fbn<\/a><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xweb\u00fbn-Ber\u00eevan Kaya- Di mijara fikrandin \u00fb bingeha fikr\u00een\u00ea de her \u00e7iqas ku li ser axa qed\u00eem, kurd xwed\u00ee bingeheke xurt bin j\u00ee ev bingeh wek felsefeyeke bi r\u00eak \u00fb p\u00eak \u00fb niv\u00eesk\u00ee derneketiye p\u00ea\u015fiya me. \u00cero li \u00e7ar par\u00e7ey\u00ean Kurdistan\u00ea (her \u00e7iqas ku hin cerebey\u00ean li ser \u00e7avkaniy\u00ean felsefeya c\u00eehan\u00ea hebin j\u00ee k\u00eam in) kurd<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":252,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[233],"tags":[248,250,258,254,256,21,252],"class_list":["post-251","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-hevpeyvin","tag-ali-gurdili","tag-berivan-kaya","tag-ferhenga-felsefeyek","tag-na","tag-pirtu","tag-wesanen-na","tag-xwebun"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/251","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=251"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/251\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":255,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/251\/revisions\/255"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/252"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=251"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=251"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=251"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}