{"id":405,"date":"2022-04-17T11:27:08","date_gmt":"2022-04-17T11:27:08","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/?p=405"},"modified":"2022-04-17T11:27:08","modified_gmt":"2022-04-17T11:27:08","slug":"edebiyat-an-weje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/?p=405","title":{"rendered":"Edebiyat an w\u00eaje?"},"content":{"rendered":"<div class=\"content\">\n<p class=\"p1\"><strong><span style=\"color: #800000;\">Ya\u015far EROGLU<\/span><\/strong><\/p>\n<p class=\"p1\"><span style=\"font-size: medium;\">T\u00eageha \u2018w\u00eaje\u2019y\u00ea di be\u015feke berfireh a derdor\u00ea ziman, w\u00eaje \u00fb \u00e7anda kurd\u00ee de nay\u00ea bikaran\u00een \u00fb ji bikaran\u00eena w\u00ea t\u00ea imtinakirin. Reftareke ku ney\u00ea ferqkirin n\u00een e. V\u00ea helwest\u00ea her\u00ee daw\u00ee di civata sohbet \u00fb \u00eemzekirina pirt\u00fbk\u00ean niviskarek\u00ee de bala min ki\u015fand. Niv\u00eeskar bi israr heta dawiy\u00ea t\u00eageha \u2018edebiyat\u2019\u00ea bi kar an\u00ee. Pi\u015ft\u00ee civat\u00ea ez fikir\u00eem ku min ev pirs \u00e7ima j\u00ea nepirs\u00ee. Mixabin ew mecal ji dest \u00e7\u00fb l\u00ea min hewce d\u00eet ku d\u00eesa j\u00ee ez v\u00ea yek\u00ea bi niv\u00eesek\u00ea bigirim dest.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span style=\"font-size: medium;\">Ev reftareke psikolojik e yan ti\u015ftek\u00ee din e l\u00ea mijara n\u00eeqa\u015f\u00ea ye. Be\u015feke nek\u00eam ji bikaran\u00eena v\u00ea t\u00eageh\u00ea bi zan\u00een xwe d\u00fbr dixin. Hinceta wan a mirov t\u00ea digih\u00eeje yan j\u00ee bi xwe j\u00ee t\u00eenin ziman heye. Li gor\u00ee v\u00ea reftar\u00ea t\u00eageha \u2018w\u00eaje\u2019y\u00ea nikare dewsa \u2018edebiyat\u2019\u00ea bigire, ew bi sedan salan e di w\u00eajeya klasik a kurd\u00ee de hatiye bikaran\u00een \u00fb ya ku beramber\u00ee \u2018l\u00eeterat\u00fbr\u2019a lat\u00een\u00ee (\u00eengil\u00eez\u00ee, fransiz\u00ee \u00fb ziman\u00ean din \u00ean rojava) ye \u2018edebiyat\u2019 e. Belk\u00ee ji aliyek\u00ee ve mafdar bin l\u00ea p\u00ea re gelek t\u00eageh\u00ean n\u00fb y\u00ean ji kurmanc\u00ee-soran\u00ee \u00fb zaravay\u00ean din ketine ziman\u00ea kurd\u00ee dike nav n\u00eeqa\u015f\u00ea. Helbet li gor\u00ee min n\u00eeqa\u015feke nerast. T\u00eageke her\u00ee z\u00eade b\u00ea b\u00eera mirov \u2018\u00e7and\u2019 e ku beramber\u00ee \u2018kultur\u2019\u00ea t\u00ea bikaran\u00een. D\u00eesa \u2018hevok\u2019, \u2018l\u00eaker\u2019, \u2018r\u00eaziman\u2019 \u00fb gelek h\u00eamay\u00ean ziman, w\u00eaje \u00fb \u00e7and\u00ea hene \u00fb di heyam\u00ean daw\u00een de nav hatine l\u00eakirin. Di dewsa wan de div\u00ea t\u00eageh\u00ean ereb\u00ee, faris\u00ee \u00fb lat\u00een\u00ee-rojavay\u00ee b\u00ean bikaran\u00een?<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span style=\"font-size: medium;\">Bi min ev reftareke konzervat\u00eef ango muhafazakar-parastin\u00ee ye. Ziman h\u00eamayeke giyanewer e, li gor\u00ee her heyam \u00fb serdeman diguhere, h\u00eamay\u00ean civak\u00ee y\u00ean zim\u00ean li gor\u00ee qada bikaran\u00een\u00ea xwe diguher\u00eenin \u00fb peyv \u00fb t\u00eageh\u00ean n\u00fb tev\u00ee ferhenga kurd\u00ee dikin. Bikaran\u00eena hinek peyv an t\u00eagehan qels dibe ya hinek\u00ean din j\u00ee wek\u00ee p\u00eadiv\u00ee derdikeve p\u00ea\u015f. Em nikarin ne xwe bi edebiyat, \u2018serf \u00fb nehw\u2019a ereb\u00ee ne \u2018kultur\u2019 an \u2018information\u2019a lat\u00een\u00ee ve gir\u00eaday\u00ee bih\u00ealin.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span style=\"font-size: medium;\">L\u00ea div\u00ea ji bo gotin\u00ean min ba\u015f b\u00ean t\u00eagih\u00ee\u015ftin j\u00ee ez hinek\u00ee li ser bisekinim, rave bikim. \u2018Edebiyat\u2019a ku be\u015fek ji eleqedaran tercih dikin rayeka (kok) w\u00ea ji ziman\u00ea ereb\u00ee edeb-terbiyey\u00ea hatiye. Yan\u00ee terbiyekirin-edebkirina ti\u015ftek\u00ee yan j\u00ee h\u00eamayek\u00ea. Dema ku em t\u00eenine ser mijara w\u00eajey\u00ea t\u00ea wateya terbiyekirina gotinan.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span style=\"font-size: medium;\">T\u00eageha \u2018w\u00eaje\u2019 di zaravay\u00ea soran\u00ee de xwe rasterast digih\u00eene gotin\u00ea. Gotin= w\u00eetin (soran\u00ee), vatin (zazak\u00ee), w\u00eaj- w\u00eaje (soran\u00ee), vaz\u00ea, vaje (zazak\u00ee). Jixwe di kurmanc\u00ee de ten\u00ea wek\u00ee peyv \u2018b\u00eaje\u2019 heye, b\u00eaj, dengb\u00eaj, stranb\u00eaj bigotin\u00ea re eleqedar e. P\u00ea re em dikarin bi awayek\u00ee zelal b\u00eajin t\u00eageh an j\u00ee peyva \u2018w\u00eaje\u2019y\u00ea yekser gotin \u00fb eleqedariya gotin\u00ea bixwe ye. Yan\u00ee di morfoljiya w\u00ea de terbiye \u00fb t\u00eemar tune ye.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span style=\"font-size: medium;\"><strong>W\u00caJE JI N\u00db VE AFIRANDINA JIYAN\u00ca YE<\/strong><\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span style=\"font-size: medium;\">Yan\u00ee w\u00eaje rasterast bigotin\u00ea re dikare b\u00ea nirxandin. Madem bi t\u00eageha gotin\u00ea hatiye hildan dest hing\u00ea t\u00eageha ku \u2018edebiyat\u2019\u00ea \u00eefade dike \u00fb bi awayek\u00ee gelemper\u00ee gotina niv\u00eesk\u00ee t\u00eene ziman em \u00ea nirxandineke wiha l\u00ea bar bikin \u00fb nabe k\u00eamas\u00ee; t\u00eageha \u2018w\u00eaje\u2019 ji n\u00fb ve p\u00eakan\u00eena gotin\u00ea ye. Yan\u00ee her\u00ee z\u00eade n\u00eaz\u00ee wateya her kes li ser hev dike ku \u2018w\u00eaje bi awayek\u00ee bedewkar\u00ee ji n\u00fb ve afirandina jiyan\u00ea ye\u2019 dibe. Bedewkar\u00ee kar\u00ea hostatiya gotin\u00ea ye, xwe\u015fkirina gotin\u00ea ye, di nav de yekser gotin heye. wek\u00ee \u2018edebiyat\u2019\u00ea lidorger\u00eena gotin\u00ea n\u00een e, peyama w\u00ea rasterast gotin e. Helbet terbiyekirina gotin\u00ea j\u00ee t\u00ea de heye l\u00ea terbiyekirin bixwe n\u00een e. Ew j\u00ee t\u00eageha ku \u2018edebiyat\u2019 \u00eefade dike bixwe ye. \u2018W\u00eaje\u2019 ji \u2018edebiyat\u2019\u00ea xurtir wateya zanist\u00ee diderbir\u00eene.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span style=\"font-size: medium;\">L\u00ea be\u015fek ji eleqedar\u00ean w\u00eajey\u00ea ji ber \u00e7i j\u00ea direvin? \u00c7ima gotina w\u00eajey\u00ea xwemal\u00ee nakin? Gelo w\u00eaje ji edebiyat\u00ea z\u00eadetir me \u00eefade nake? Eger di ferhenga kurd\u00ee de berginda edebiyat\u00ea tune be, p\u00eakan e ku em t\u00eageha \u2018edebiyat\u2019\u00ea her tim bi kar b\u00eenin. L\u00ea heye. Hing\u00ea ne rast e ku em v\u00ea yek\u00ea bisp\u00earine zim\u00ean. Bila ferhenga kurd\u00ee di riya xwe de biherike \u00fb ji bo p\u00eadiviy\u00ean n\u00fb ziman li gor\u00ee m\u00eerateya kurd\u00ee xwe n\u00fb \u00fb berfireh bike.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span style=\"font-size: medium;\">Div\u00ea em hinek\u00ee li ser \u2018edebiyat\u2019\u00ea h\u00fbr bibin. Dema ku min ji bo t\u00eageha \u2018w\u00eaje\u2019y\u00ea l\u00eakol\u00eeneke pi\u00e7\u00fbk kir dostek\u00ee h\u00eaja y\u00ea soran\u00eenas got, \u201ct\u00eageha w\u00eajey\u00ea z\u00eadetir di devoka soraniya Sin\u00ea \u00fb Erdelan\u00ea de heye, aliy\u00ean din ji bo \u2018w\u00eaj\u2019\u00ea \u2018l\u00ea\u2019 t\u00ea bikaran\u00een\u201d. Erdelan wargeheke w\u00eajeya kurd\u00ee ye dibe ku ev t\u00eageh ji wir hatibe. Yan\u00ee koka p\u00eakhatina w\u00ea xurt e \u00fb navendeke w\u00eajeya kurd e. Em li \u2018edebiyat\u2019\u00ea din\u00earin d\u00eemenek\u00ee cudatir derdikeve p\u00ea\u015f me.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span style=\"font-size: medium;\"><strong>EDEBIYAT JI PEYVA EREB\u00ce EDEB\u00ca T\u00ca<\/strong><\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span style=\"font-size: medium;\">Edebiyat ji peyva ereb\u00ee edeb, terbiyey\u00ea t\u00ea. Hin \u00e7avkan\u00ee koka w\u00ea heta Sumeran dibin. Li n\u00eevgirava Erebistan\u00ea beriya \u00ceslam\u00ea j\u00ee w\u00eaje heb\u00fb, nemaze j\u00ee helbest. Eb\u00fb Ceh\u00eel yek ji wan helbestrist\u00ean ber\u00ee \u00ceslam\u00ea b\u00fb. Pi\u015ft\u00ee ku pergala \u00ceslam\u00ea serwer b\u00fb, seranser civak li gor\u00ee pergala n\u00fb hat d\u00eezaynkirin. Ji pir h\u00ealan ve civaka ereban b\u00ea ser \u00fb ber b\u00fb. Bi \u015fer\u00eeeta Quran\u00ea ku ew j\u00ee metneke edeb\u00ee ye \u00fb niv\u00eesa ereb\u00ee terbiye kiriye, civak bi riya w\u00ea ji n\u00fb ve dawet\u00ee r\u00ea, r\u00eabaz \u00fb terbiyeya \u00ceslam wehd dike kir. Yan\u00ee edeb \u00fb terbiye ten\u00ea ji bo w\u00eajey\u00ea na, civak bixwe j\u00ee h\u00eamay\u00ea-eleman\u00ea w\u00ea terbiyey\u00ea b\u00fb. Em dikarin koka \u2018edebiyat\u2019\u00ea bigih\u00eenin v\u00ea serdem \u00fb qewm\u00eena ol\u00ee, civak\u00ee, pergal\u00ee. Yan\u00ee bi riya \u00ceslam\u00ea hewce b\u00fb ku civaka ereb a b\u00easer\u00fbber ji n\u00fb ve b\u00ea terbiyekirin. Niv\u00eesa ereb\u00ee, civaka ereb \u00fb gotina ereb\u00ee bi riya \u00ceslam\u00ea hatiye terbiyekirin. Gava mirov f\u00ear dibe ku ji bo b\u00ean\u00eezamiya civat \u00fb mecl\u00eesa eshabeyan \u00fb bereday\u00eeb\u00fbna \u00eavar\u00ean Mekey\u00ea ayet \u00fb hed\u00ees hatine hing\u00ea edeb, edebiyat \u00fb terbiye ji ku hewce b\u00fbye \u00fb \u00e7awa veguheziye f\u00eambariya \u00eero t\u00ea digih\u00eeje.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span style=\"font-size: medium;\">Edebiyata kokereb\u00ee ser\u00fbveneke wiha derbas kiriye l\u00ea wek\u00ee ku me li jor j\u00ee got \u2018w\u00eaje\u2019ya kurd\u00ee rasterast ji gotin\u00ea derdikeve \u00fb gotin\u00ea ji n\u00fb ve p\u00eak t\u00eene. Watexurt e, et\u00eemolojiya w\u00ea tam li gor\u00ee wateya t\u00eageha w\u00ea ye. Gelek xurt hev temam dikin.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span style=\"font-size: medium;\">Be\u015fek ji rew\u015fenb\u00eer\u00ean kurd \u00e7ima di v\u00ea t\u00eageha \u2018edebiyat\u2019\u00ea de israr dikin \u00fb edebiyat\u00ea terc\u00eeh\u00ee w\u00eajey\u00ea dikin? Serdema ku rew\u015fenb\u00eeriya kurdan li p\u00ea\u015f neb\u00fb, rew\u015fenb\u00eeriya civak\u00ean Rojhilata Nav\u00een; zanist, tip, w\u00eaje \u00fb t\u00eakiliy\u00ean bi v\u00ee reng\u00ee gelemper\u00ee bi ziman\u00ea ereb\u00ee \u00fb faris\u00ee p\u00eak dihatin. Civak\u00ean neereb \u00fb faris j\u00ee bi van ziman\u00ean serwer rew\u015fenb\u00eer\u00ee \u00fb gelek t\u00eakiliy\u00ean din p\u00eak dian\u00een. Ji ber w\u00ea term\u00eelojiya wan bi kar dian\u00een. Gelek asay\u00ee b\u00fb, \u00e7awa ku ziman\u00ea lat\u00een\u00ee li Ewropay\u00ea heman rol dil\u00eest. Rew\u015fenb\u00eer\u00ee \u00fb w\u00eajeya klasik a kurd j\u00ee j\u00ea s\u00fbd wergirt.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span style=\"font-size: medium;\"><strong>ZIMAN\u00ca KURD\u00ce TERM\u00ceNOLOJIYA XWE P\u00caK ANIYE<\/strong><\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span style=\"font-size: medium;\">\u00cero roj ziman\u00ea kurd\u00ee her \u00e7i b\u00ea dewlet be j\u00ee hatiye gih\u00ee\u015ftiye qonaxek\u00ea. Di gelek qadan de term\u00eenolojiya xwe p\u00eak aniye. W\u00eaje j\u00ee ji wan qadan yek e. Di nav rew\u015fenb\u00eer\u00ean kurd de dilbij\u00eeneke ji bo term\u00eenoljiya ziman\u00ean biyan\u00ee heye \u00fb di v\u00ee war\u00ee de kurdiya xwe bes nab\u00eenin.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span style=\"font-size: medium;\">Bi rast\u00ee ar\u00ee\u015fe ne ew e ku bila yekpare term\u00eenolojiya ziman\u00ean biyan\u00ee ney\u00ea bikaran\u00een. Ar\u00ee\u015fe besned\u00eetina term\u00eenolojiya kurd\u00ee ye. R\u00fby\u00ea wan tim li edebiyat\u00ea ye, w\u00eaje t\u00eageheke \u00e7\u00eakiriye \u00fb ji bo derbir\u00een\u00ea t\u00ear \u00fb bes nay\u00ead\u00eetin. Term\u00eenolojiya ku t\u00eara derbir\u00eena ziman nake helbet w\u00ea ji ziman\u00ean biyan\u00ee, c\u00eeran \u00fb hwd. al\u00eekar\u00ee b\u00ea girtin. Bila ji kerema xwe qas\u00ee ku t\u00eageha \u2018edebiyat\u2019\u00ea bi kar t\u00eenin, t\u00eageha \u2018w\u00eaje\u2019y\u00ea bo sedeqey\u00ea bi kar b\u00eenin bes e. Em li dij\u00ee \u2018edebiyat\u2019 \u00ea n\u00een in. Li w\u00ea der\u00ea \u2018gihay\u00ea hew\u015f\u00ea tehl \u00fb tir\u015f\u2019 t\u00ea d\u00eetin. Yek j\u00ee hewayeke term\u00eenolojiya biyan\u00ee heye ku hin rew\u015fenb\u00eer\u00ean kurd dema bi kar t\u00eenin bi k\u00eafxwe\u015fiya w\u00ea sermest dibin.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span style=\"font-size: medium;\"><strong>ENCAM<\/strong><\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span style=\"font-size: medium;\">Term\u00eenolojiya kurd\u00ee di gelek qadan de wek\u00ee \u2018w\u00eaje\u2019y\u00ea t\u00ear \u00fb tije ye. Eger term\u00eenolojiya me ya t\u00ear \u00fb tije hebe l\u00ea em r\u00fby\u00ea xwe l\u00ea venager\u00eenin ew ne k\u00eamasiya term\u00eenolojiy\u00ea ye, ev eyb e ku rew\u015fenb\u00eer\u00ean me l\u00ea venagerin. Bikaran\u00eena \u2018edebiyat\u2019\u00ea ne \u015ferm e l\u00ea bikarnean\u00eena \u2018w\u00eaje\u2019y\u00ea \u015ferm e.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span style=\"font-size: medium;\"><em>Ji Xweb\u00fbn\u00ea hatiye girtin<\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ya\u015far EROGLU T\u00eageha \u2018w\u00eaje\u2019y\u00ea di be\u015feke berfireh a derdor\u00ea ziman, w\u00eaje \u00fb \u00e7anda kurd\u00ee de nay\u00ea bikaran\u00een \u00fb ji bikaran\u00eena w\u00ea t\u00ea imtinakirin. Reftareke ku ney\u00ea ferqkirin n\u00een e. V\u00ea helwest\u00ea her\u00ee daw\u00ee di civata sohbet \u00fb \u00eemzekirina pirt\u00fbk\u00ean niviskarek\u00ee de bala min ki\u015fand. Niv\u00eeskar bi israr heta dawiy\u00ea t\u00eageha \u2018edebiyat\u2019\u00ea bi kar an\u00ee. Pi\u015ft\u00ee<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":406,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[512],"tags":[316,566,330,564],"class_list":["post-405","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-gotar","tag-diyarname","tag-edebiyat-kmr","tag-weje","tag-yasar-eroglu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/405","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=405"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/405\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":407,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/405\/revisions\/407"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/406"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=405"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=405"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.nayayinlari.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=405"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}