Kovara B\u00eer \/Dr. \u00d6mer-Ulucay<\/p>\n
Her ilim dal\u0131nda geli\u015fme oldu\u011fu ve bunlar birbirlerini etkiledi\u011fi gibi Teoloji\/ \u0130l\u00e2hiyat\u2019da y\u00f6ntem ve konu geli\u015ftirmektedir. Teolojik konular art\u0131k sadece Kelam, felsefe, mitoloji, menk\u0131be, edebiyat, din tarihi-sosyolojisi-psikolojisi, f\u00fct\u00fcrizmden ba\u015fka, bilimsel veriler \u00f6rne\u011fin arkeoloji, etnoloji, uygarl\u0131k tarihi, teknolojik geli\u015fmelerin sonu\u00e7lar\u0131 kullan\u0131r olmu\u015ftur. Dinler, kutsal metinler, \u015fahsi g\u00f6r\u00fc\u015flerin \u00f6tesinde bilimsel, maddi delillerle desteklenmektedir.<\/p>\n
Bu ileti\u015fim ve Elektronik D\u00f6nemde t\u00fcm insani de\u011ferler ve kartlar yeniden kar\u0131lmaktad\u0131r. Her \u015fey bir de\u011fi\u015fim i\u00e7indedir.<\/p>\n
Cevdet Tuku[1]<\/a>, \u201cRast\u00eeya Tawu\u0302se\u0302 Melek u\u0302 \u00c7end Rast\u00eeye\u0302n E\u0302zidi\u0302yatiye\u0302\u201d(Taw\u00fbs Melek Ger\u00e7e\u011fi Ve \u00caz\u00eed\u00eelikte Birka\u00e7 Ger\u00e7ek) ad\u0131nda K\u00fcrtlerde \u2018dinin evrimi-de\u011fi\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc\u2019 konusunda bir kitap yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r. Kitap, konuyu ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemi ve yaz\u0131m bak\u0131m\u0131ndan bir \u00f6rnek olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00cazid\u00eelikte, S\u00fcmerden-G\u00fcn\u00fcm\u00fcze, dinler tarihi ve uygarl\u0131klar\u0131n de\u011fi\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc dikkate alarak Melek Tawus \u00f6rne\u011finde \u2018din evrimi\u2019ni a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r (Politheizm\u2019den-Monotheizm\u2019e).<\/p>\n Cevdet Tuku\u2019nun bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131; din tarihi, din sosyolojisi, din psikolojisi, felsefe, \u00a0il\u00e2hiyat, bilimsel geli\u015fme, sava\u015flar\u0131n ve g\u00f6\u00e7lerin etkileri ve miraslar\u0131, k\u00fclt\u00fcrlerin kar\u0131\u015fmas\u0131 gibi farkl\u0131 disiplinler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda; Paganik d\u00f6nemin \u00fclke Pantheonlar\u0131n\u0131n etkile\u015fimini, m\u00fccadelesini ve muzafferin ma\u011flup halk\u0131n Pantheonundaki ina\u00e7lar\u0131n\u0131 ilhak etmesini, Ba\u015ftanr\u0131lar\u0131n isim-i\u00e7erik de\u011fi\u015ftirdi\u011fini ve daha da s\u0131fatlar-hikmetler kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6rneklemektedir. Melek Tawus\u2019un S\u00fcmerden-G\u00fcn\u00fcm\u00fcze geli\u015f s\u00fcrecini a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. \u00a0\u201cS\u00fcmerin Temmuz Tanr\u0131s\u0131 ile \u00cazid\u00eenin Melek Tawusu birdir\u201d(s. 40, dipnot:80). Yazar Cevdet Tuku ile kitap i\u00e7eri\u011fi hakk\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z uzun ve ayr\u0131nt\u0131l\u0131 konu\u015fmada, her t\u00fcrl\u00fc ele\u015ftirinin serbest oldu\u011funu ve gerekirse cevaplar verece\u011fini, baz\u0131 yasakl\u0131\/sakl\u0131 konular\u0131n bilimsel tarafs\u0131zl\u0131k ve toleransla m\u00fcnaka\u015fa edilmesi gerekti\u011fini ve kendisinin buna kap\u0131 aralad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi(26 Haziran 2022,Tlf.).<\/p>\n Kitab\u0131n \u201c\u00d6ns\u00f6z\u201d(Eskere\u0302 Boyik) ve yazar\u0131n bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 takdim b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde; kitab\u0131n i\u00e7eri\u011fi ve haz\u0131rlanma y\u00f6ntemi hakk\u0131nda bilgi verilmektedir:<\/p>\n Taw\u00fbs Melek Ger\u00e7e\u011f\u00ee Ve \u00caz\u00eed\u00eelikte Birka\u00e7 Ger\u00e7ek kitab\u0131 \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fmaktad\u0131r:<\/strong><\/p>\n 1- Eski Mezopotamya K\u00fclt\u00fcr\u00fc: \u00cazid\u00ee<\/strong>\u00a0(s.17-74): Kitab\u0131n ana konusu ve yazar\u0131n \u201ctez\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Melek Tawusun Mezopotamya Panteonundaki \u00f6rnekleri, yeri ve evrimi (tenasuh-k\u0131ras guhari\u0302n) anlat\u0131lmaktad\u0131r. S\u00fcmer \u00dc\u00e7l\u00fc Ba\u015ftanr\u0131lar\u0131, Panteonlar, Babil din ve mitolojisi; Tanr\u0131 Marduk ve y\u0131lan\u0131 ile o\u011flu Nebu, Babile yak\u0131n \u00cazida Tap\u0131na\u011f\u0131, Tanr\u0131 Asur, G\u0131lgame\u015f Destan\u0131 ve \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn timsali Utnapi\u015ftimin G\u0131lame\u015f\u2019e \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck otunu i\u015faret etmesi ve G\u0131lgame\u015f\u2019in onu bulmas\u0131, bir y\u0131lan\u0131n bu otu al\u0131p suda kaybolmas\u0131 pasajlar halinde anlat\u0131lmaktad\u0131r. Yahudilerin Mezopotamyaya s\u00fcrg\u00fcnleri ve burada tan\u0131d\u0131klar\u0131 baz\u0131 mitolojilerin Tevrata-Toraya d\u00e2hil edilmesi yani Nuh tufan\u0131n\u0131n Kitab-\u0131 Mukaddese giri\u015fi ve burada Kur-an\u2019a ge\u00e7mesi \u00f6rneklerle ifade edilmektedir.<\/p>\n Harran Sabi\u0131\u0302leri (\u015eems-G\u00fcne\u015f ve Sin-Ay Tanr\u0131lar\u0131) ile \u00cazidi ermi\u015fleri olan \u015ee\u0302\u015fims ile \u015ee\u0302sin aras\u0131nda ili\u015fki kurarak, d\u00f6nemlerde bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn(tenasuh) oldu\u011funu ileri s\u00fcrmektedir. \u015e\u00eax Ad\u00ee(d.1078 \u2013\u00f6.1162) \u00f6ncesinde, \u00cazidi tarihinin hen\u00fcz bilinmedi\u011fini s\u00f6ylemektedir. \u00cazidilik ad\u0131n\u0131n kaynaklar\u0131 ele\u015ftirilmi\u015ftir(s.26).<\/p>\n \u00cazidilerin s\u00f6ylemek istemedikleri bir kavram olan \u015e. hakk\u0131nda a\u00e7\u0131klamalarda bulunmakta ve bunun komplekse kap\u0131lmadan tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nermekte ve ba\u015fka din ve inan\u00e7lar\u0131n k\u00f6t\u00fclemek kast\u0131yla \u00cazidileri ilzam etmelerini red etmektedir. Yarad\u0131l\u0131\u015f(Tekvin) konusundaki Meleklerin g\u00f6revleri ve davran\u0131\u015flar\u0131 \u00f6zetlenmekte ve \u00eazidilerin bu konuyu kabulleri a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r(s.40-42).<\/p>\n Yazar C. Tuku, \u015eex \u2018Adi\u2019nin vefat\u0131ndan (1162) 30 sene sonra dahi, \u00cazidilerden bahsedilmedi\u011fini bildirmektedir (s.27). Yine \u00cazidileri su\u00e7lamak ve itibars\u0131z k\u0131lmak i\u00e7in s\u00f6ylenen \u201cY\u00cazid\u00ee\u201d kelimesinin Emevi Halifesi Yezid b. Muaviye ili\u015fkisi tart\u0131\u015f\u0131lmakta ve \u015f\u00f6yle denilmektedir: (Yazar \u015fu ifadeleri \u0130lhan K\u0131z\u0131lhan[2]<\/a>\u0131n \u201cK\u00fcrt Cemaat\u0131 \u00fczerinde antropolojik ve sosopsikolojik bir ara\u015ft\u0131rma\u201d-\u00f6u adl\u0131 eserinden aktarmaktad\u0131r). \u201d\u00cazid\u00eeler ile Yezid (Muaviye) aras\u0131nda, bug\u00fcnk\u00fc gibi olmasa da bir \u201chakikat varm\u0131\u015f\u201d demekte ve kitab\u0131n 29.sayfas\u0131nda \u00cazidilikle-Yezid (Muaviye) hakk\u0131nda dikkati \u00e7eken ifadeler kullanarak Yezid b. Muaviye\u2019nin \u00f6zellikle Kafkasyadaki \u00cazid\u00eeler aras\u0131nda sayg\u0131n ve Yezid\u00ee metheden Qewl\u2019lerin oldu\u011funu, bu konunun hala net ve a\u015fik\u00e2r olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bilimsel olarak ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylemektedir.<\/p>\n Bu ifadelerden anla\u015f\u0131l\u0131yor ki \u00cazid\u00eeler \u015f\u00fcphesiz Yezid b. Muaviye\u2019nin d\u00f6neminden \u00f6nce de vard\u0131rlar.Ancak, \u00a0\u00cazidi-Yezid\u00ee ili\u015fkisi netle\u015firse, ger\u00e7ek ayd\u0131nl\u0131\u011fa \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Bu anlat\u0131lanlara \u015funu eklemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: \u00a0(d.602-\u00f6.680,h\u00fck\u00fcm 662-680) ve o\u011flu Yezid (h\u00fck\u00fcm, 680-683) d\u00f6nemlerinde \u00cazid\u00ee-Emevi ili\u015fkilerinin bilinmesi gerekli olmaktad\u0131r. \u00cazid\u00ee ayd\u0131n-yazar Eskere\u0302 Boyik ile konu\u015ftuk (19.6.2022,Tlf): \u201cBu konunun Ezdilikte bir problem oldu\u011funu, ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini, E\u0302zidhan\u0131n Araplarca istilas\u0131 zaman\u0131nda \u00f6zellikle Yezid b. Muaviye d\u00f6neminde \u00cazid\u00eelere iyi davran\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu nedenle bir yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n olu\u015ftu\u011funu\u201d s\u00f6yledi. Ayn\u0131 zamanda \u00cazid\u00ee ayd\u0131n-yazar Kemal Tolan ile yaz\u0131\u015ft\u0131k(19.6.2022): \u201cYezid b. Muaviye\u2019ye ilginin \u00cazid\u00eelikte bir sorun oldu\u011funu ve ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini\u201d bildirdi. Her iki ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar da, \u00cazid\u00eelerin, Yezid b. Muaviye\u2019den \u00f6nce var olduklar\u0131n\u0131 ve isminin kendileriyle bir ilgisinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler.<\/p>\n Bu konuya \u015funu da eklemek gereklidir ve t\u00fcm ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 ilgilendirmektedir: \u00cazid\u00eeleri h\u00fck\u00fcmdar Yezide ba\u011flayanlar, bunun nedenlerini de a\u00e7\u0131klamak, \u00f6rneklemek durumundad\u0131rlar. \u015eengalde ve civar\u0131nda ya\u015fayan bunca \u00cazid\u00ee halk\u0131 ile Yezid b. Muaviye aras\u0131nda\/ d\u00f6neminde ne gibi olaylar vuku buldu ki bu halk ona kat\u0131ls\u0131n, sayg\u0131 g\u00f6stersin. Sadece \u201charf yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan(E-Y) esinlenerek ve kendi inan\u00e7lar\u0131nda kalan(M\u00fcsl\u00fcman\/\u015eii-S\u00fcnni-Harici olmayan), Melek Tawusu kutsayan bu halk\u0131 \u201ck\u00e2fir\u201d ilan ederek Fetva ve Fermanlarla onlar\u0131 katletmek, b\u00fcy\u00fck zul\u00fcm ve maalesef \u201cgelenek\/ tarihi ger\u00e7ek\u201d olmu\u015ftur. Osmanl\u0131 ve Safevi h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131n\u0131n din \u00e2limleri (\u015eeyh\u00fclislam-Ayetullah) de birbirlerini \u201ck\u00e2fir\u201dlikle su\u00e7layan mektuplar teati ederek sava\u015fmaya gerek\u00e7e(!) yaratm\u0131\u015flard\u0131r(Cihadi \u0130slam).<\/p>\n Anla\u015f\u0131l\u0131yor ki, Suriye-Irak-Anadolu\u2019da Arap istilas\u0131 ve bu d\u00f6nemdeki halklar\u0131n; direnmeleri, r\u0131za ile din de\u011fi\u015ftirmeleri, ihanet ve takiyyeleri, Emevi Hanedan\u0131\u2019n\u0131n (Muaviye, Yezid, Mervan) bu halklarla ili\u015fkileri kapsaml\u0131 olarak, bilimsel, tarafs\u0131z bir \u015fekilde ara\u015ft\u0131rmaya muhta\u00e7t\u0131r. Bu ayd\u0131nlanma olmadan yap\u0131lm\u0131\u015f su\u00e7lamalar ideolojiktir.<\/p>\n \u0130slamiyet \u00f6ncesi Arap Panteonu, S\u00fcmer-Babil Panteonunun benzeridir. E\u0302zdiyati de k\u00f6kenini S\u00fcmer Panteonuna ba\u011flamakta ve b\u00f6ylece sanki bir yak\u0131nl\u0131k do\u011fmaktad\u0131r. Ge\u00e7i\u015f format\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in \u201cTenas\u00fch-K\u0131ras guhar\u00een\u201d ilkesi devreye girmektedir. Bu konuda mutlaka derin, tarafs\u0131z, bilimsel bir ara\u015ft\u0131rma gereklidir. Asl\u0131nda bu konu, \u201cBe\u015feri din\u201dden \u201cSemavi din\u201de ge\u00e7i\u015fin a\u00e7\u0131klamas\u0131d\u0131r ve genel olarak dintarihinin, din felsefe-psikolojisinin ana temas\u0131d\u0131r(\u0130nsan-\u0131 Kamil-Nebi, ke\u015ff-u keramet ve hikmet ile Vahy).<\/p>\n Bilindi\u011fi gibi Halife Yezid b. Muaviye, Kerbela\u0302\u2019da Hz. H\u00fcseyini ve beraberindekileri (72 ki\u015fi) katletti (680). Bu olay \u00fczerine t\u00fcm M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n lanetini \u00e7ekti. M\u00fcsl\u00fcmanlar, inan\u00e7 bak\u0131m\u0131ndan onlardan ayr\u0131 ve onlara kat\u0131lmayan, kendi inan\u00e7lar\u0131n\u0131 ya\u015fayan \u00cazidileri, Yezid b. Muaviye\u2019ye hamlederek onlar\u0131 \u201ck\u00e2fir\u201d g\u00f6rm\u00fc\u015fler ve Yezid\u00een h\u0131nc\u0131n\u0131\/\u00f6c\u00fcn\u00fc \u00cazid\u00eelerden alm\u0131\u015flard\u0131r. Ne yaz\u0131k ki bu fikriyat hala devam etmektedir(DA\u0130\u015e sald\u0131r\u0131lar\u0131). Asl\u0131nda m\u00fcsl\u00fcmanlar(S\u00fcnni, \u00a0\u015eii), \u00cazid\u00eelerin yurtlar\u0131na ve t\u00fcm varl\u0131klar\u0131na el-koymak, gasp etmek ve gerekirse katletmek, s\u00fcrg\u00fcn etmek istemektedirler, as\u0131rlarca s\u00fcren uygulama bu \u015fekildedir.<\/p>\n Yazar C.Tuku; Melek Tawus mitolojisini ve \u00c2demin yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131, S\u00fcmer Tanr\u0131s\u0131 Temmuz ile \u00cazid\u00ee \u201cHarran Tawusu\u201dnu dikkate al\u0131narak \u015f\u00f6yle demektedir: \u201dTawus (Melek) eski \u0130lah Temmuz\u2019dan (S\u00fcmer ilah\u0131-\u00f6u) gelir. Harran Tawusu da ad\u0131n\u0131 Temmuz\u2019dan alm\u0131\u015ft\u0131r(burada Temmuza Taus denilmektedir). Bu nedenle derlenip denir ki, \u00cazidilerin Tawusu Temmuz\u2019dan gelir\u201d(s.31). \u201dTawus Melek ile Temmuz\u2019un karekterleri birbirinin benzeridir\u201d (s.39) denilerek ayr\u0131nt\u0131lar s\u0131ralanmaktad\u0131r (Ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi).<\/p>\n Kemal Tolan, \u015e. konusunda bir ara\u015ft\u0131rma yaparken, yazara da sorulmu\u015ftur. Ancak konu hakk\u0131nda yeterli bir ara\u015ft\u0131rma yapmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu soruya cevap vermemi\u015ftir. Bu konuda uygun cevab\u0131n Lokman Bar\u0131\u015f taraf\u0131ndan verilmesi gerekti\u011fi ve bunun da kapsaml\u0131 bir inceleme yapmad\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmektedir. \u015eimdiki durumda yazar, derinlemesine bir ara\u015ft\u0131rma ile (di\u011fer dinlerde \u015e. Kavram\u0131-i\u015flevi) konuyu ve \u00cazidi inanc\u0131na g\u00f6re Melek Tawusun rol\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r(s.41-57).Ve Melek Tawus\u2019a \u015e. Demek hakaret, kas\u0131t ve d\u00fc\u015fmanla\u015ft\u0131rmad\u0131r, ger\u00e7ek de\u011fildir. \u00cazid\u0131\u0302lik inanc\u0131nda Melek Tawus; \u201cBa\u015fmelek\u201dtir, boynunda Xwede\u0302 taraf\u0131ndan verilmi\u015f rahmet, keramet, hikmet ve \u201c\u00cazi\u0302-halkas\u0131\u201d vard\u0131r.<\/p>\n 2- Mala Misto\u00a0<\/strong>(s.75-156): T\u00fcrkiye\u2019de \u00cazidi Xalti a\u015firetinin yerle\u015fimi, dinsel ve toplumsal idaresi, \u00f6zet tarihleri; ba\u015fta Kemal Tolan olmak \u00fczere Esker\u00ea Boyik, Pir Dima taraf\u0131ndan ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak incelenmi\u015f ve hakk\u0131nda kitaplar, tezler yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Mirz\u0131ke Zaza ve \u015eex Mirzaye Anqosi 20.yy ba\u015flar\u0131ndaki \u00cazidi kahramanlar\u0131d\u0131r. Bu d\u00f6nem Osmanl\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve T\u00fcrkiye Devletinin kurulu\u015f d\u00f6nemi\/m\u00fccadelesidir. Ermeni\u2013S\u00fcryani-\u00cazidi ve sonra M\u00fcsl\u00fcman K\u00fcrt k\u0131r\u0131m ve s\u00fcrg\u00fcnlerinin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131, Ruslar\u0131n Do\u011fu Anadoluyu i\u015fgal ettikleri, Osmanl\u0131-Rus ve Osmanl\u0131-Ermeni sava\u015flar\u0131, Xaltinin \u00cazid\u00ee halk\u0131n\u0131n S3erhada ve Kafkasyaya g\u00f6\u00e7lerinin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 karanl\u0131k ve kanl\u0131 bir d\u00f6nemdir. Toplumun b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc bozulmu\u015f, Tebaa din ve kavmiyet, h\u00fcrriyet ve istibdat yanl\u0131s\u0131 olmak \u00fczere birbirinin kan\u0131na girmi\u015ftir. Musulda ve \u0130stanbulda \u0130ngiliz Konsoloslar\u0131 ve El\u00e7ilikleri, H\u0131r\u0131stiyan ve \u00cazid\u00ee az\u0131nl\u0131klar\u0131 korumakta, b\u00f6lgede \u00e7al\u0131\u015fmakta ve Sultan nezdinde isteklerde bulunmakta, kararlar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 sahada kontrol etmektedirler.<\/p>\n \u0130\u015fte bu karanl\u0131k d\u00f6nemde, Batman yerle\u015fimli Xalti a\u015fireti, \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde devlet ve yerel Beylerin sald\u0131r\u0131lar\u0131na maruz kald\u0131klar\u0131 gibi, kendi k\u00f6ylerinde de \u00e7at\u015fma durumunda olmu\u015flard\u0131r. Az\u0131nl\u0131\u011f\u0131, y\u0131lg\u0131nl\u0131\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcp, g\u00f6\u00e7ertip mal\u0131na-varl\u0131\u011f\u0131na konmak\/ gasp etmek planlar\u0131\/ yar\u0131\u015flar\u0131 ya\u015fanmaktad\u0131r.<\/p>\n Bu d\u00f6nemin \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 anlatan bir\u00e7ok k\u0131lam, \u00f6zellikle Salihe Qubini taraf\u0131ndan s\u00f6ylenmektedir ve ve bunlar ba\u015fka kat\u0131l\u0131mlarla Salih\u00ea Kevirb\u0131rr\u00ee taraf\u0131ndan \u201cFilite Qutto\u201d ad\u0131yla kitapla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Anla\u015f\u0131lmaz bir \u015fiddet, kin ve intikam dalgas\u0131 y\u00fckselmektedir. Pozitif y\u00f6nde ibret al\u0131nacak bir noktas\u0131 yoktur. Ne var ki \u201cK\u0131lame Merxasiye\u0302\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda bunlar ilgiyle dinlenmektedir. Elbetteki her depremden \u00e7\u0131kar\u0131lacak dersler vard\u0131r (\u201cBasra harap olduktan sonra\u201d).<\/p>\n Bu d\u00f6nemin daha \u00f6ncesinde(19.yy ortalar\u0131nda) M\u0131s\u0131r Valisi Mehmet Ali Pa\u015fa isyan etmi\u015f, M\u0131s\u0131r ve Suriye al\u0131nm\u0131\u015f Anadolu\u2019ya girilmi\u015f, Mehmet Ali Pa\u015fan\u0131n o\u011flu \u0130brahim Pa\u015fa Konya yak\u0131nlar\u0131nda Osmanl\u0131 Ordusunu yenmi\u015f ve Sadrazam Re\u015fit Pa\u015fay\u0131 esir alm\u0131\u015f, ancak \u0130ngilizlerin Osmanl\u0131ya yard\u0131m\u0131yla K\u00fctahya \u00f6nlerinde durdurulmu\u015f ve Osmanl\u0131 Hanedan\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesi \u00f6nlenmi\u015fti. Bu d\u00f6nemde K\u00fcrt Mirlikleri ayaklanm\u0131\u015ft\u0131r (Bedirxan Beg, Rewandu\u2019zlu K\u00f6r Mehmet Pa\u015fa, Van Mahmudiye Beyli\u011fi, Ezdin\u015fer \u0130syan\u0131). Botan Miri, \u00cazid\u00ee katliam\u0131n\u0131 ve Rewanduzlu Mehmet Pa\u015fa Asuri-Nastori-\u00cazid\u00ee k\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015flar ve Musul Valisi birka\u00e7 defa Lale\u015fi talan ve gasp etmi\u015f, katliamlar yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Kitab\u0131n bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde; \u00cazid\u00ee k\u00f6y\u00fc \u015ee\u0302\u015fimze, R\u0131dwan ve \u00e7evresi anlat\u0131lmakta, Mala M\u0131sto\u2019nun ya\u015fam \u00f6yk\u00fcs\u00fc\/katliam\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 anlat\u0131lmaktad\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmde sat\u0131r ba\u015flar\u0131 olarak; Xalta, M\u0131s\u0131r Valisi Mehmet Ali Pa\u015fa ve o\u011flu \u0130brahim Pa\u015fan\u0131n hareketleri; \u015eerefhan\u2019\u0131n\u00a0\u015eerefname\u2019<\/em>sinde Hesenkeyf A\u015firetleri, Kolose\u0302 Ako K\u0131lam\u0131 yer almaktad\u0131r. M\u0131hemed\u00ea Hese\u0302\u2019nin evinde olan \u201cQewal olay\u0131\u201dn\u0131n akabinde \u00cazid\u00eelikten \u00e7\u0131kmas\u0131 ve askerlik kuras\u0131 \u00e7ekme i\u015flemi (kimse askere gitmez olur-keramet?) anlat\u0131lmaktad\u0131r. M\u0131stonun o\u011flu Hesen, Diyarbak\u0131r Valisi Mehmet Re\u015fit Pa\u015fan\u0131n Ermeni k\u0131r\u0131m ekibinde (Emer ve Em\u00een\u00ea Per\u00eexan\u2019nin karde\u015fi Mustafa ile birlikte)yer ald\u0131. Bu Ekip, Diyarbak\u0131r\u2019dan\u2013Musul\u2019a S\u00fcrg\u00fcn edilen Ermeni kafilelerini Dicle \u00fczerinden sevkini yapacakt\u0131r. Ama Ekip, s\u00fcrg\u00fcnleri kuytu bir yerde, \u00a0gasp ve katletmi\u015ftir. Daha sonra ba\u015fta Vali olmak \u00fczere olaya kar\u0131\u015fanlar yarg\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu konu hakk\u0131ndaki Konsolosluk yaz\u0131\u015fmalar\u0131 yer almaktad\u0131r.<\/p>\n Mala M\u0131sto ve Mala Qelo hakk\u0131nda bilgi verildikten sonra, Hesen\u00ea Ele\u0302\u2019nin Seyyidan Tepesinde Mala M\u0131sto\u2019nun 32 ki\u015fisini (kad\u0131n-erkek, ya\u015fl\u0131-\u00e7ocuk) katletti\u011fi anlat\u0131lmakta ve canl\u0131 tan\u0131klar olayla ilgili bildiklerini ve duyduklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaktad\u0131rlar. Bu b\u00f6l\u00fcmde, ailelerin secere grafikleri ve baz\u0131 fotograflar yer almaktad\u0131r.<\/p>\n Asl\u0131nda bu ayr\u0131 bir konudur.<\/p>\n 3- Layard<\/strong>\u2019\u0131n(1817-1894) izinde(s.157-185): Bir \u00cazid\u00ee dostudur, onlar\u0131 himaye etmeye, korumaya gayret etmi\u015f ve iki defa Ezidhana seyahat etmi\u015ftir. Yazd\u0131\u011f\u0131 kitapta \u00cazid\u00eeleri ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla anlatm\u0131\u015f ve Osmanl\u0131 Devletinin \u015fiddet ve sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak yazm\u0131\u015ft\u0131r. Bir\u00e7ok \u00cazid\u00ee kitaplar\u0131nda seyahat g\u00f6zlem notlar\u0131 yer almaktad\u0131r. Kitab\u0131n bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00f6zetleme yerine do\u011frudan Layard konu\u015fmaktad\u0131r. Y\u00fcrekler ac\u0131s\u0131, insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 manzaralar\u2026<\/p>\n *Kaynaklar<\/strong>: S\u00f6zl\u00fc anlat\u0131ml\u0131 ve yaz\u0131l\u0131 bir\u00e7ok kaynak bildirilmi\u015ftir. \u00d6zellikle Almanca kaynaklar\u0131n \u00e7ok say\u0131da olmas\u0131 dikkat \u00e7ekmektedir. Osmanl\u0131-Alman dostlu\u011funun ve Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131nda iki devletin ittifaklar\u0131n\u0131n bunda \u00f6nemli rol oynad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Alman dilinde \u00cazidilik hakk\u0131nda \u00e7ok say\u0131da bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu eserlerin i\u00e7erikleri kitap metninde g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n [1]<\/a>\u00a0Cevdet Tuku: Rast\u00eeya Tawu\u0302se\u0302 Melek u\u0302 \u00c7end Rast\u00eeye\u0302n E\u0302zidi\u0302yatiye\u0302 (Taw\u00fbs Melek Ger\u00e7e\u011f\u00ee Ve \u00caz\u00eed\u00eelikte Birka\u00e7 Ger\u00e7ek), We\u015fane\u0302n Na-\u0130zmir, Bizim B\u00fcro Mat. Ankara, 2022. [Karton kapak, Berg Peykere\u0302 Temmuz, 13,5\u00d719,5 cm, 185 r., 11 foto,7 grafik; Kaynaklar(s.181-185). Eser, a\u00e7\u0131k, anla\u015f\u0131l\u0131r Kurmanci K\u00fcrt\u00e7esiyle, Latini Kurdi Alfabe-Mir Celadet ile yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Taraf\u0131mdan T\u00fcrk\u00e7e de\u011ferlendirildi.]<\/p>\n